Ravishankar's Hall of Marathi Poetry

॥ कृष्णाची झाडाझडती ॥

2011-12-18T22:14:00.000-08:00

महाभारत हा आपला राष्ट्रीय ग्रंथ.
माणसाचं अवघं आयुष्य सार्थ किंवा अर्थहीन कश्यामुळं होतं, याचं तत्त्वद्न्यान इतक्या समर्थपणानं माण्डणारा ग्रंथराज, जगाच्या इतिहासात दुसरा झाला नसेल. आपण ज्यांना शाश्वत जीवनमूल्य म्हणतो, ती पानोपानीं विखुरलेला हा ग्रंथ, जन्मांत एकदातरी वाचावा इतका समृद्ध आहे.
इतका समृद्ध आहे, की आजच्या एकविसाव्या शतकात सुद्धां, एकटे अण्णा हजारे सबंध भारत सरकारला कसे काय वांकवूं शकतात, आणि एकशे दहा कोटी जनतेला असे कोणी अण्णा हजारे कधी अवतराय्‌त याची पन्नास वर्षं अगतिकपणे कश्यामुळं वाट बघत बसावं लागतंय्‌, ह्याचं अचूक उत्तरही या महाभारतातच सापडतं.

पण गम्मत अशी आहे की, महाभारतांतल्या विलक्षण विरोधाभासी कथांतनं ही शाश्वत जीवनमूल्यं शोंधावी लागतात. म्हणूनच महाभारतावर आजतागायत पण्डितांत वादविवाद चालत आलेले आहेत, आणि पुढंही होत राहतील. सर्वसामान्यांना महाभारत हे आदिपर्वापासून युद्धपर्वापर्यन्तच [ भगवद्गीता हा ह्या युद्धपर्वाचाच एक भाग आहे.] परिचित असतं. पण महाभारत वाचतांना माझ्या असं ध्यानांत आलं की त्यातलं त्रिकालाबाधित तत्त्वद्न्यान, हे त्यानंतरच्या पर्वांतच --( स्त्रीपर्व, विलापपर्व, निर्वाणपर्व इ.), सुस्पष्ट होत जातं. सामान्य भावुक हरिभक्तांनां ही पर्व फारशी रुचत-पचत नाहीत, म्हणून ती फक्त अभ्यासकांपुरतीच मर्यादित राहिली आहेत.

मला आमचे टिकेकर मास्तर नेहमी म्हणायचे की ’ विशुद्ध निष्कलंक चारित्र्याची ढाल, आणि स्वत्त्वाची पाजळलेली तलवार परजत, किडमिड्या जरी मैदानांत उतरला, तरी भल्या भल्या हिन्दकेसरींवरही मैदान सोडून पळ काढायची वेळ येते’.
ह्या शाश्वत जीवनमूल्याचे अनुभव मीही कैकवेळा घेतलेले आहेत.
ही दोन अमोघ शस्त्रं कपटाचरणानं बोथट झाली, तर माणसांचंच काय प्रत्यक्ष भगवन्ताचंही काय होतं, ते स्त्रीपर्व वाचलं की लख्खपणे समजतं.
संपूर्ण महाभारतभर अशी कैक जीवनमूल्यं लेवून तंळपणार्‍या, त्यातल्या प्रत्येक अधःपतित व्यक्तीची कसलीही भीडभाड न ठेंवतां तिला जाहीरपणे निर्भर्त्सनेच्या आंसुडानं कोंरडे ओंढणार्‍या, साक्षात्‌ शक्तिस्वरूपा म्हणतां येईल, अश्या आभाळमयी गान्धारीपुढं झाडाझडती द्यायची जेव्हां कृष्णावर वेंळ आली, तेव्हां त्या प्रत्यक्ष भगवन्ताचंही काय झालं हे बघणं म्हणजे एक विलक्षण अनुभव आहे. व्यासमहर्षींची असामान्य प्रतिभा ह्या प्रसंगात शिगेला पोंचलेली दिसते.

यच्चयावत जीवनमूल्यांवर असलेल्या स्वतःच्या अभंग निष्ठांचं महावस्त्र लेंवून सबंध महाभारतभर तंळपणार्‍या या गांधारीनं पुढ्यांत उभ्या असलेल्या भगवन्ताच्या एकेक कृष्णकृत्यांवर अचूक बोंट ठेवत, तत्संबंधित शाश्वत धर्ममूल्यांचे निरपवाद दाखले देत, त्यानंच गीतेच्या अठरा अध्यायांत सांगितलेल्या धर्माधर्मसूक्तांच्या अक्षरशः चिंधड्या उडवल्या. आणि परमेश्वराच्या त्या आठव्या अवतारावरही निरुत्तर होत, त्या तपस्वीनीनं आपल्या तेजस्वी वाणीनं लिहिलेला स्वतःचा ललाटलेख मुकाट पत्करायची अन्‌ भोगायची वेळ आली.

मूळ संस्कृतातलं महाभारत तसं उमजायला कठीण. पण हा प्रसंग गेली कैक वर्षं माझ्या डोंक्यांत ठाण माण्डून बसलेला होता. जसा जमेल तसा, तो सुगम मराठीत शब्दबद्ध करायची धडपड चाललेली होती. अखेर तो कागदावर उतरला.

हाच वेंचा खाली उधृत केलेला आहे. माझ्या आवडत्या शिखरिणी वृत्तांत तो कसाबसा बसवायला, फक्त साडेपांच वर्षं लागली.!!
असामान्य प्रतिभेचा आविष्कार शब्दबद्ध करायचा नस्ता उद्योग करायला सामान्य माणूस गेला, की त्याचं काय होतं, हे कळायला एव्हढं सांगणं पुरेसं ठरावं.

************************************

॥ कृष्णाची झाडाझडती ॥

वृत्त: शिखरिणी

कडाडे गान्धारी, पुसत यदुनाथास, सरळ
उभा जो निःशब्द पुढति, अन्‌ कांपे चंळचंळ !!
"कसा धर्मोद्‌घोष तंव, कपटकृत्यांत फंसला?
करी तें ची माते विशद, कि तुझा कण्ठ बसला ? !!!

पुनःपुन्हां ग्लानी चढुन करि ज्याला, हतबल
तळी कापट्याची उचलि, तंव जो धर्म, विकल !!
करी मर्त्यांनां, भ्रष्ट नि पतितही, धर्मसमरीं
तुलाही पाडी भाग अवतरण्याला क्षितिवरी !!!

स्वभार्येचाही लावित पण, युधिष्ठीर सुटला
कसा, त्याचा धिक्कार न, तंव मुखाने प्रकटला?!!
निघाली स्त्रीत्त्वाचीहि भर दरबारीं, फरपट
जहाले होते त्याक्षणिंच, कुरु-पण्डूकुल मृत !!!

शिखण्डीच्या आड दडुन शर मारी, भट भला !
गुरूचाही निःशस्त्र, वध करि, कौंतेय दुबळा !!
वधी कर्णाला शस्त्रविहिन,रथारूढ नसतां
बघे तें ही, धर्म हतबल तुझा, काय नुसता?!!!

शवांचे रक्तप्राशन करविते, जी, घटघट
द्विपादांनांही पोंचवि पशुगतीला, झटपट
पशूवृत्ती ती जागवि, वद मला, धर्म कुठला?
सुटे भीमाचा तोंल, तंवहि कसा काय सुटला?!!!

कुरू योद्धे, मृत्यू कवळुन, खरा धर्म जगले
अतां कां जेते पाण्डवहि, जगण्याला उबगले?!!
अधर्माची गीता पढवुन तयां, धर्मसमरीं
तुवां नेले, त्यां बोंट धंरुन विनाशाप्रति, हरी !!!

बरे, उच्छेदीलेस समरिं अधर्मी कौरव
सदाचारी, नेलेस अधमगतीला, पाण्डव !!
विपर्यासी धर्मार्थ परिसुन, कौन्तेय चळला
खरा धर्माधर्म, तुज तरि असे काय कळला?!!!

मढी मेलेली झुंजविलिस, करोनी मग जिती
स्वकर्माची कां रत्तिभरहि, न वाटे तुज क्षिती?
मुखस्तंभा !! दे जाब, मजपुढती राहुन उभा
दिली कोणी, हे ताण्डव घडविण्याची तुज मुभा? !!!

स्वसूक्तांशी निष्ठा, तिळभर न, ज्याला उमगली !
करी सत्यासत्याचि गफलत, साक्षातच कली !!
तुझा ऐसा धर्म, घडवि नरसंहार जबर
मुकाट्याने, भोग अटळ, करणीचे, पत्कर.!!!

जश्या आक्रंदील्या कुरुकुलपुरंध्री हतधंवा
कुरू योध्यांच्या, भग्न कवळिती माता, सुतशवां!!
तश्याची टाहो फोंडतिल, विधवा यादव स्त्रिया
गळे भ्रात्यांचे घोंटत, यदुकुळें जातिल लया.!!!

’पिता-माता हीन,’ भटकशिल रानीं, वणवण !
क्षुधेलाही भासेल, द्वय कवळांची चणचण !!
विषादाग्नीनें होंरपळुन, अखेरीं थंकशिल !!!
शराने व्याधाच्या तडफडत, प्राणां मुकशिल" !!!!

ललाटीचा तो लेख परिसुन, चित्तीं चंरकला !
त्रिलोकाचा स्वामी, थंरथंरत पाठीं सरकला !!
करी ’माता शक्ती’ स, करद्वय जोंडून नमन !!!
स्विकारी तें कर्मफल अटळ, शेंला पसरुन !!!!

*********************************

------ रविशंकर.
१६ डिसेंबर २०११.

॥ अर्थबोध ॥

2010-08-09T01:08:00.000-07:00

वृत्त: ओवी

धन हेच साधन । धन ची प्रसाधन
करंटा तो निर्धन । भारत देशीं ॥
पैसा ही च शक्ति । पैश्याठांयीं भक्ति
पैश्यानेच मुक्ति । मिळे येथ ॥
जगायाला पैसा । भोगायला पैसा
तगायला पैसा । अनिवार्य ॥
’तडीपार’, झाले । पिढ्यांचे आदर्श
सर्वांगीण उत्कर्ष । किती दूर ? ॥
माथ्यावरी हात । ’दादां’ चा वायदा
कुठला हो कायदा । आम्हां लागूं ? ॥
मर्गदर्शनाला । भेंटलेत ’भाऊ’
किती पैसा खाऊं ? । फुटे पोंट ! ॥
कंठीं शोभे आतां । नोटांचाच हार
सोंसवे आहार | पैश्याचाच ॥
मागे, लाभलेला । अजगराचा घसा
गिळायला पैसा । निरंतर !! ॥
उदरीं अशांती । अजीर्णाची भ्रान्ती
पैश्याचीच वान्ती । होतें काय ?॥
जीवाला घरघर । चित्त न थार्‍यावर
सोडी कधी वार्‍यावर । ’दादा’-’भाऊ’ ? ॥
सांपडून सडलो । जर कारागृहीं
बायको तरी ही । ओंळखेल ? ॥
ज्यांसाठी मांडली । नीच वाटमारी
ती पोंरें तरी । घेतिल धांव ? ॥
कुणां ’नवरा’-’बाप’ । ’बदनाम’, हंवासा
बुडाखाली पैसा । असतांना ? ॥
जेव्हांचे तेव्हां । सारे बघून घेऊं
सध्या तर खाऊं । बक्कळ पैसा !! ॥
अर्थार्जनापायीं । अनर्थाचा शोंध
ऐसा ’अर्थबोध’ । माझ्या देंशीं !! ॥
द्या खुशाल लाख । वांझ शिव्याशाप
आम्हां मायबाप । अनोळखी !! ॥

*********************
----- रविशंकर.
८ ऑगस्ट २०१०.

॥ अमृतवेल ॥

2009-01-15T00:24:00.000-08:00

॥ अमृतवेल ॥

वृत्त: ओंवी

पहांटेस जाग येतां,

अंबा पावली, पावली

दारीं माझ्या, तारुण्याची

मैत्रवेल फोंफावली !

पानोंपानीं टंवटंवी

रंग हिरवा, हिरवा

आंठवांचा, वेलीवर

घुमे मंजुळ पारवा !

फुलले न, अंगोपांगीं

चांफे-गुलाब, गुलाब

तरी घाली भूल मनां

गार सांवलीचा लाभ !

गप्पाटप्पा विनोदांचा

यावा सुकाळ, सुकाळ

नाहो चिंब, सुगंधात

आयुष्याची संध्याकाळ !

दिन, उरले सुरले

असे जगावे, जगावे

वेलीला या, अमृताच्या

फूल कस्तुरीचे यावे !!

********

----- रविशंकर.

१४ फेब्रुवारी २००९.

॥ कृतद्न्यता ॥

2009-01-15T00:17:00.000-08:00

॥ कृतद्न्यता ॥

वृत्त: ओंवी

होतो तरुणपणीं । गोळे सांद्र मातीचे

गुरू तुम्ही जातीचे । भेंटलांत !

घडविलेत पक्के । मृत्तिकेचे घडे

भरलेत चोंखडे । द्न्यानामृत

कठोर शिस्तीची । छडी लागे छमछम

विद्या आली घमघम । विनात्रास !

विवेकाचे, ध्यानीं । पेंरलेत बीज

केली ध्येयें काबीज । घरींदारीं

पोंटतिडिकेने । गाळलांत घाम

असा, व्हावा राम । रावणाचा !!

धन्य झालों, तुमच्या । शिकून गुरुकुलीं

कांठोकांठ भरली । कोरी पाटी !

द्यावे, देवें तुम्हां । अजरामरपण

भांसते क्षण क्षण । तीव्रतेने !

अतां, नातवण्डां । पाजाया बाळकडूं

घ्याल काय खडू । पुन्हां हांतीं ?

कसे फेंडूं, एका । जन्मांत हें ऋण ?

घ्यावी गोड करुन । कृतद्न्यता !!!

**********
----- रविशंकर.

१५ जानेवरी २००९

॥ स्नेहसम्मेलन ॥

2009-01-10T00:14:00.000-08:00

॥ स्नेहसम्मेलन ॥

हांकेला ओ देंत, झणीं

आलां धांवत, धांवत

काळजांत आनंदोर्मी

नाही मावत, मावत ! ॥१॥

आंठवांच्या सुगंधाचा

सडा शिंपला, शिंपला

ठेंवी झांकून मोती हा

तृप्त मनाचा शिंपला !! ॥२॥

उपजीविकाव्यापांच्या

विश्वव्यापी अंधारांत

ठेंवा तेंवत स्नेहाचा

नन्दादीप अंतरांत !!! ॥३॥

********
----- रविशंकर.

१० जानेवारी २००९.

2008-12-28T21:19:00.000-08:00

॥ गझल ॥

जीव गिळुनी दु:ख, होता कांवला

वेंळ ही नव्हता मराया, ’फांवला’ !

खरडल्या मी, कागदावर वेदना

अर्थ नव्हता अक्षरीं, सामावला !!

नजर, ओंळींच्या ढिगामाजीं फिरे

सूर, गझलेने, न होता लावला

शब्द होते जड, तथापि पोंरके

भाव ही रचनेतला, सुस्तावला !!

तोंच उजळे ज्योत, कुठली अंतरीं !

प्राण, सृजनाच्या सहाय्या, धांवला !!

लेंखणीतुन रक्त, खाली ओंघळें !!!

अन् मला, हा ’शेर’ माझा, भांवला !!!!

*************

----- रविशंकर.

२८ डिसेंबर २००८.

2008-12-21T21:51:00.000-08:00

॥ तुकयाचा हंबरडा ॥
मुंबईवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यांत तुम्ही आम्ही जात्यातल्या दाण्यासारखे भरडले गेलो. ना दळणारा वाली, ना खाणारा.
आपल्यांत साधू अमाप, महात्मे उदंड, पण संत कुणीच नाही.
म्हणून तर इतिहासाची पानं आज उलटी उघडतात.
आणि ’अफझल’ च्या मृत्युदंडास ’शिवबा’ सुद्धां आडवे पडतात.!!
संत तुकाराम हा तमाशा पहायला आज हयात असते, तर काय म्हणाले असते ?

॥ तुकयाचा हंबरडा ॥

वृत्त: ओंवी

हवें होते आम्हां । स्वैर मोकांटपण

दिले तुम्ही दान । स्वातंत्र्याचे ! ॥१॥

सत्तेचाळिस सालीं । ठोंकलेली पांचर

दुखें अनिवार । जीवघेणी ! ॥२॥

तुम्ही जातां, आले । लफंग्यांचे पीक

बसले संस्थानिक । बोकांडीला ॥३॥

नाही तोंडलेल्या । लचक्यांचे वावडे

सोंकावलीं गिधाडें । इंग्रजांनों ॥४॥

’बापूं’ नी दिलेले । ’खादी’ चें व्रत

टगे, निष्ठावन्त । आचरतीं ॥५॥

कुंकवाला धनी । लाभलेंत गुंड

करीतीं अखंड । बलात्कार ॥६॥

भ्रष्ट स्वराज्यांत । खातो आम्ही गोळ्या

भाजती हें पोळ्या। चितांवरीं ! ॥७॥

नसे लागूं यांना । ’पोटा- मोक्का-टाडा’

हाणा, सोंटा तगडा । पेंकाटांत ! ॥८॥

बळी आज गेले । निष्ठावान पोलीस

उद्याचे ’ओलीस’ । तुम्ही-आम्ही !! ॥९॥

ओंसरीत उभें । वास्तव दाहक

मारूं कुणां हांक? । आंकळेना ॥१०॥

लोंकशाही, इथे । झाली निर्नायकी

जगायची लायकी । गुलामीत ! ॥११॥

स्वीय करणीचें । फेंडतो हे पाप

असले ’मायबाप’ । दिले देवा ॥१२॥

फोडूं शासनाच्या । माथीं, हें खांपर

चुकवीत आयकर । हिरीरीने !! ॥१३॥

शिकलो आम्हीही । पैसा ओंढाया

कायदे तोडाया । यथाशक्ती ! ॥१४॥

गुदमरतो जीव । शिस्तपालनांत

कश्याशी खातांत । नीतिमत्ता ? ॥१५॥

बसविले आम्हीच । निवडून चोंर

दरवडेखोर । संसदेंत ॥१६॥

भ्रष्ट जनतेला । भामटे पुढारी

वाली, कोंण तारी । रामशास्त्री ? ॥१७॥

होईना निर्मळ । सारवून, अंगण

केली आम्ही घाण । सुखेनैव ! ॥१८॥

बरे होतो आम्ही । नेकीनें चालत

लाथाबुक्क्या खांत । पार्श्वभागीं !! ॥१९॥

हुतात्म्यानों, स्वर्गीं। फोडा हंबरडा

वृथा दिला लढा। स्वातंत्र्याचा !!! ॥२०॥

************

---- रविशंकर

९ डिसेंबर २००८

2008-12-20T22:00:00.000-08:00

॥ उधारी ॥

(गझल)

श्मशानांतही संपेना, नीच सावकारी

पसरली न झोंळी ज्याने, मी च तो भिकारी !

बसा, नकां टांकून पळूं, खेंळ जगायाचा

हार-जीत, हातीं फाश्यांच्याच, या जुगारीं !!

तुडवुनी, चढायाची ना वरी, मला आंस

जिंकले कडे त्यांनी, मी धुंडल्या कपारीं

शोंधण्यांस माझा, गांवांतला मागमूस

हिंडलो उन्हांतान्हांत, मी च, भरदुपारीं !!

झळकतीं, जिथें गणिकांच्या, तोंरणें घरांनां

कैफ, त्यां महालीं नाचें, मी रमे भुयारीं !

उगवतात कुठल्या मातीत हे, असे चांफें ?

हुंगतां शिरे नाकीं दुर्गन्ध, ये शिसारी !!

लावली अशी कोणी, ही धार या जिभेला ?

छाटली न मुण्डी, तरिही, सुरी ही, दुधारी !

’बोंल’ म्हणुन तोंड उघडतां, ’पुरे बस्स्’ म्हणतां

डागली कुठे बन्दूक अजुन मी, दुबारी ? !!

गाजल्या वराती, ताशे-ढोंल-लावण्यांच्या

तमाश्यांत तसल्या, फुंकूं काय मी तुतारी ?

असोंत लखलाभ तयांनां, भाट हे शिखण्डी !

मिरविती जरीपटके जें, जीर्ण, घरींदारीं !!

धनी निर्णयांचा जो तो, बेंरकी स्वताच्या

नको पाप तें माथीं, मी फक्त नामधारी

कायदा असा, की माथीं लटकें तलवार !

’न्याय द्यायची शिक्षा’ ! मी जाहलो फरारी !!

ढेंकरांवरीं, आल्या हो किती, ढेंकरा या !

वांढतां न येते, म्हणुनी राहिलो आचारी !!

कडाडून पडतीं कां, या टाळ्यावर टाळ्या ?

रंगले न तोंड, बिचारा मी, म्हणे मदारी !!

केंव्हढी अपूर्वाई, सत्कार हे कश्याला ?

जरा ओंठ शिवले कीं, मी भासतो ’विचारी’ !

सत्य ऐकतांना, पडली घरें काय अंगीं ?

सोंसण्यामुळे पाजळले, शब्द हें, विखारी !!

तख्त लागले ना, बूड मला, टेंकण्याला

कांळजांत वसलो मी, ना जाहलो पुढारी !

सांकडे नकां घांलूं, मी काय उद्धरावें

’पांवणे’ स्वभाव न माझा, मी खरा पुजारी !!

टिपें गाळीता कां आज ? किती हुंदके हे !

पोंट जाळिना की काय, क्षुद्र वांटमारी ?

रुची कडू,’ भिक्षां देहि’ ची, बघा जराशी !

नसे जवळ झोंळी ? घ्या की ’ही’ च, उसनवारी !!!

पाडलें मला मोडून अजवरीं, कितीदां

तरी जगायाची, माझी तांठ, ही उभारी !

घेंतले शिरीं, आयुष्या रे, तुझ्या ऋणाला !!

फिटेनाच मुद्दल ! दे, व्याजांतही उधारी !!!

*************

----- रविशंकर.

२३ डिसेंबर २००८.

2008-12-20T21:22:00.000-08:00

॥ दीड शहाणे ॥

(व्यंगोक्ति)

वाहतुकीची ’ ऐशी तैशी ’

करण्यां, शोधूं नवे बहाणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥धृ॥

’स्कूटी-लूना-डायो’ वरती

लादुन 'पिशव्या-पोरें-पोतीं'

रहदारीला कात्री मारित

’रॅम्बो सर्कस’ करित वहाणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥१॥

लाल दिवा पाहतांच, गुर्मी

चढतें अंगीं, येते ऊर्मि

नियम कायदें पायीं तुडवित

सिग्नल तोंडुन, सुसांट जाणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥२॥

दुकान-गल्ली च्या तोंडावर

आडवीतिडवी लावुन ’पल्सर’

ये-जा करणार्‍यांची तिरपिट

मजेत निरखत उभें रहाणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥३॥

नसेल सिग्नल अपुला चालूं

फूटपाथवर गाड्या घालूं !!

चाक कुणाच्या पायांवरुनी

गेलें, तें न वळून पहाणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥४॥

तश्यांत मोबाईल वाजतां

मुळी न, उर्मटपणें, लाजतां

व्यस्तपणा मिरवीत, आंखडत

खांदा-डोंक्यात, ’यंत्र’ पकडत

खेंकड्यापरी गाडी हांकणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥५॥

वाहनावरीं ’जिवलग’ दिसतां

बेंछूटपणा उसळे नुसतां

चिकटत, उजव्या दुभाजकाला

करीत रहदारीचा ’काला’

दुचाक्यांस ठेंवीत समांतर

गप्पा छाटत काटूं अंतर

कोंकलोत मागचे कितीही

मुर्दाडपणे मुळी न हटणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥६॥

वांचवायला इन्धन कणभर

एकमार्गि रस्त्यांचा ’अडसर’

’रागरंग’ ’खाकि’ चा, बघावा

बेंशक, पिवळा ’फ्लॅशर’ लावा !

झणीं घुसत उजव्या अंगाला

खुशाल उलटी गाडी घाला !!

चुकून जर ’रणकन्दन’ झाले

बघून घेंइल, जों तो अपुले !

जबाबदारी ती सार्‍यांची

माझ्याखेंरिज, हे रडगाणे !!!

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥७॥

’गृहस्थ-बाया-पोरेंटारें’

कुणी न मागे, वा रे! वा रे !

’सूद्न्य’ करी, अद्न्याची नक्कल

निर्ढावत, यें नवीन ’अक्कल’

’सखाराम’ ला लावित शेंडी

करीन वाहतुकीची कोंडी !

कुणी, कुणाला जाऊं द्यावे ?

यक्षप्रश्न ! सारेच ’पेशवे’ !!!

म्हणूं, सोंसुनी घांव टांकिचें

’ मी च शहाणा, मूर्ख बाकिचे’ !!!!

व्यर्थ घेंतले प्रदीर्घ शिक्षण

करों आमुचे देवच रक्षण

हवी अम्हांला, ’सुरक्षीतता’

मन:पूत ’मोकांट’ वागतां !!

’विद्येच्या माहेरीं’, होते

कशी ’सोय’ ही ? तेंच पहाणे

आम्ही नागरिक दीड शहाणे ॥८॥

----- रविशंकर.

३० डिसेंबर २००७.

2008-12-20T09:34:00.000-08:00

॥ मी नाही ॥

(गझल)

"गाथा तरेल ऐशी, कीर्ति दिगंत नाही

पैश्यांत लोळणारा, मी 'भाग्यवंत' नाही

निर्लिप्तता च, झालो लेंवून, मी फकीर

काञ्चन्‌मृगाचि धांव, माझ्यापर्यंत नाही !

भरल्या तुडुंब पोंटी, कांठावरी बसून

देण्यास वांझ सल्ले, 'बांका सुमंत' नाही

तुम्हां पचेल काय, वक्तव्य रोखठोक ?

पाठी टवाळणारा, मी 'शीलवंत' नाही.

तुमच्या घरांत तुम्ही, मोठें असाल खूप

ही शिष्ठ आढ्यताच, मजला पसंत नाही

या खांवयास अर्धा, सांगून हक्क घांस

आमंत्रणे दिखाऊ, करण्यास अंत नाही

दॆणे न ज्यांस ठांवे, घेणेंच फक्त पाठ

संबंध त्यां खुज्यांशी, तुटल्यास खंत नाही

मारावयास विंचू , पैजार पाहुण्याची

घेण्यास मी पुणेरी, यजमान 'पंत' नाही !!

खाऊन एक गालीं, दुसरा पुढें कराया

निष्क्रीय नेभळ्यांचा, मी साधुसंत नाही

घालाल घांव जर कां पाठीत, याद राखा !

हलकेंच चांवणारा, मी 'पुष्पदंत' नाही !!

टांकून स्वार्थ ढोंग कोंतेपणा, बघाच

नातें जुळेंल दाट, जें शोंभिवंत नाही

फुलवूं झिजून,मैत्रीच्या, ताटवा फुलांचा

पसरेंल स्नेहगंध, जो नाशवंत नाही

बिनचूक, फक्त म्हणणे तुमचेंच, चूक माझें

वादंग माजवांया, मजला उसंत नाही

चांभार चौकश्या, मी झुरण्यां करूं कश्याला ?

मजला रुचें न कांही, जें जातिवंत नाही !!

पोंटांत एक, दुसरें ओंठांवरीं, न माझ्या

अग्राह्य सत्य मजला, जें मूर्तिमंत नाही

न्यायासनीं बसून, होंण्यास पक्षपाती

विक्रीस तत्वनिष्ठा माझी ज्वलंत, नाही

माझेंवरी करील आरोंप, क्षुद्रतेंचा

ऐसा कुणी महात्मा, सध्या जिवंत नाही !!

तालांसुरांत जेव्हां, न्हातील बोल माझें

भारेंल व्योम सारें, ज्यां आदिअंत नाही" !!

**************

----- रविशंकर.

७ डिसेंबर १९९८

2008-12-20T07:52:00.000-08:00

॥ शाल ॥

तारुण्याला ठाउक नव्हते

घडायची होती तंव भेंट

नेहा भिडतां अलगद शिरलो

डोंळ्यातुन काळजांत थेट ॥१॥

क्षणांत एका, पंचविशीने

कशी टाकली न कळे, कात

मैत्रीची व्याख्याच बदलली

रंग जगाला चढले, सात ॥२॥

साध्या साध्या संवादांतुन

ऐकूं आले गुणगुणणें

कधी कधी, बोंलल्यावीणही

तुझे, मला कळले, म्हणणे ॥४॥

नात्याची, ही शाल भरजरी

रुसव्या-फुगव्यांनीं विणली

बेलबुट्टि भरतांना, नाही

हौस तुझी-माझी, शिणली ॥५॥

म्हणोंत कोणी, 'प्रेमवीर', वा

म्हणोत 'वेडे' कुणी, खुशाल

आंतरीक ओढिची, रेशमी

मिरवूं ही अंगावर, शाल ॥६॥

***********

----- रविशंकर.

१८ फेब्रुवारी २००३.

2008-12-20T01:07:00.000-08:00

॥ मोरपीस ॥

(गझल)

कुठं काय झालंय्‌ अजून ? पुष्कळ करायचं आहे

इथं कुणा लेकाच्याला, सत्तरीत मरायचं आहे ?

हौशी झाल्या, मौजी केल्या सगळ्या, म्हणून काय झालं ?

पुन्हा एकदा, विशीचं कातडं, पांघरायचं आहे

साहेबाची ऐशी-तैशी, करतां करतां राहून गेली

चाकरीतलं मिंधेपण, एकदां ठोंकरायचं आहे

तसे पांच-दहा हजार, पोष्टांत ठेंवून झालेत, पण

लाखाची नोट बघून, डोकं गरगरायचं आहे

पंचविशीत म्हटलं होतं, " साडी बरी नाही " म्हणून

साठी आली तरी, तेंच झेंगट, निस्तरायचं आहे !!

"झाली एक बस्स्‌ पुरे, डोईजड झाली", म्हणत

मधुबालाबरोंबर, काळीज हरायचं आहे !!

पुढचा जन्म कधी, कुठं, कसला ? कुणांस ठाऊक, पण

उंदिरमामा झालो तरी, हिलाच वरायचं आहे !!

ऊन्ह-पाऊस खाऊन खाऊन, मिश्यासुद्धां पिकल्या, तरी

आठवणींचं फुलपाखरूं, ओंजळीत धरायचं आहे !!

विटीदांडू, गारगोट्या, गलोरीच्या गदाड्यांत

हमरीतुमरीवर येत, खेंळांत उतरायचं आहे

’बाबा आपल्या घराण्यांत 'रविशंकर' कोण झाले' ?

पुढच्या छप्पन्न पिढ्यांनीं, नक्की विचारायचं आहे !!

नुस्ता ’झालो’ की ’जगलो’ ?, काळच ठरवील म्हणा !

वहीमधलं मोरपीस, अजून थंरथंरायचं आहे !!!

**************

----- रविशंकर.

१० ऑगस्ट २००२

2008-12-20T00:57:00.000-08:00

॥ ललकारी ॥

(गझल)

जा पंख पसरुनी पोरी, ये फिरून दुनिया सारी

ठेंगणे तुझे आकाश, माराया उंच भरारी

कालवून व्यवहाराचा, भरवितो अनुभवी घांस

जर भुकेंजलीस कुठेंही, येशील कशी माघारी ?

जोडशील सुखदु:खांचे, परदेशी भागीदार

शीक ओंळखाया फक्त, 'राधेय' आणि ’पेंढारी’

सांभाळ स्वतास तुझी तूं, धृतराष्ट्र मी न, मायेचा

द्यायला कवच ही नाही, जन्मदा तुझी, गांधारी

जा करीत पादाक्रांत, शिखरें अक्षय कीर्तीची

पाहण्यांस आतुर डोंळे, तंव झगमगती अंबारी

लांबून तुझा सांगावा, पोंचवील श्रावणवारा

तृप्तिचें दाटतिल मेघ, बरसाया माझ्या दारीं

मोहवी तुला जगताचा, बहुरंगी भूलभुलैय्या

विसरूं नको परी इथल्या, मृद्‍गन्‍धाची ललकारी !!

*************

----- रविशंकर

२३ नोव्हेंबर १९९८

2008-12-20T00:48:00.000-08:00

॥ बघतां-बघतां ॥

(व्यंगोक्ति)

सत्तेचाळीस साली इथं, मोठा चमत्कार झाला

सूर्योदयास ग्रहण लागून, बघतां-बघतां अंधार झाला !!

' दे दान सुटें गिराण ', म्हणायचा विकार झाला

तुकडें करून देशाचा, बघतां-बघतां स्वीकार झाला !! ॥१॥

निवडणूक-तमाशाचा फड बहारदार झाला

कुंकवाचा धनीच त्यांत, बघतां-बघतां जार झाला !!

दादा-भाऊंच्या टकरीत, मतदारच ठार झाला

मढ्यांसवें गिधाडांचा, बघतां-बघतां संसार झाला !! ॥२॥

लोंकशाही वर आघाड्यांचा, निर्घृण बलात्कार झाला

बघतां-बघतां स्वराज्याला, वारस भ्रष्टाचार झाला !!

' काय-द्या ' च्या डोंक्यावर, ’अल्-कायदा ' स्वार झाला

बघतां-बघतां पोंटासाठी, नोटांचाच आहार झाला !! ॥३॥

वासें काढून विकायचा, फायदेशीर व्यापार झाला

बघतां-बघतां राजधानीत, चोरांचा दरबार झाला !!

जवानांनाच बत्ती देत, बोफोर्सचा बार झाला !!

पेट्या मोजत शवपेट्यांचा, बघतां-बघतां व्यवहार झाला !! ॥४॥

' बापूं ' नंतर ' लालू ' चाच, इथं जयजयकार झाला

बुद्धाच्या ' विहारा ' चा, बघतां-बघतां ' बिहार ' झाला !!

मुद्रांकांवरचा सिंह, संसदेचीच शिकार झाला

पोलिसांचा बालेकिल्ला, बघतां-बघतां ' तिहार ' झाला !! ॥५॥

रामाच्या सुराज्यांत, रावण तारणहार झाला !

बघतां-बघतां वाल्या कोंळी, ' आमदार-खासदार ' झाला

खाटकाच्या वेशातल्या, कर्णाचा अवतार झाला

पार्थाची गीता ऐकून, गोविन्दा ही गार झाला !!!! ॥६॥

**************

----- रविशंकर

२६ जानेवारी २००१.

2008-12-18T21:53:00.000-08:00

॥ शोध ॥

(गझल)

चोविशीच्या त्या वयाला, सूर होते, गीत होते

डोंलवील अश्रवानांही, असे संगीत होते

तोरणें चोंहीकडे होतीं, विधीने टांगलेली

पायवाटांना सडॆ, साही ऋतूं घालीत होते !!

वाहत्या गर्दीत होतो लगबगीने चाललो मी

योग, होण्याचे दिलाचा खातमा, अघटीत होते !

लागला धक्का जसा, संतापुनी मागे वळालो

दोन डोंळे, काळजाला, बांवरे, वेंधीत होते !!

सांडला खाली, तिच्या हातांतला सारा पसारा

कान बापाचे तिच्या, सोदे-टगे फुंकींत होते

सांवराया, सुन्दरेची मी जशी धरली बखोटी

'यांस खाऊं की गिळूं' ऐसे बघे निरखीत होते !!

मी उभा पुतळ्यापरीं, ती ही जणूं गोंठून गेली

श्वास होते थांबले, डोंके जरा धुन्दीत होते !

घांव झाला तों जिव्हारीं, नी बघे सारे उमजले

जात पुरुषांची कशी, एका क्षणीं त्या, चीत होते !!

"जाऊं द्या, यांची न कांही चूक" जेव्हां ती म्हणाली

पांगतांना, चोंबडे बोटें कशी चांवीत होते !

पाळण्यां उपचार, 'थॅंक्यू', शब्द ओंठांतून आले

भाष्य नेहेचे परी, निःशंक वादातीत होते !!

योग्य 'त्या' देवाणघेंवाणीस नव्हता, तो चव्हाटा

जाहले संवाद जे दोघांत, शब्दातीत होते !

पाठमोरी होंत, ओंशाळून जेव्हां ती पळाली

शोध माझा संपला, पक्के मला माहीत होते !!

ऐकले होते, कुठे पिकल्या कचांचें सूद्न्य बोंल

'हार जें स्वीकारतीं द्वंद्वांत, त्यांची जीत होते' !

राखली ना त्यापुढे, महिनाअखेरीं मी, अधेली

मोगर्‍याचे भाव जेव्हां, यार हो ! तेंजीत होते !!

गांगरून जाहली तिरपीट कैशी सुन्दरेची

आंठवीतां, रोमरोम आजही पुलकीत होते

काय सांगूं यार ! झाली त्या क्षणीं माझी अवस्था

शब्द होतीं पांगळें, बुद्धी जरा कुण्ठीत होते !!!

*************
----- रविशंकर.

२० नोव्हेंबर १९९८

2008-12-18T21:15:00.000-08:00

॥ ठंराव ॥

( गझल ) / (व्यंगोक्ति)

" गांठाया कळस ऊर फुटेंतों चढावं

खाली बिल्कुल नाही, जगायला वाव !

शिडीवरी चढण्याची, ज्यांस त्यांस घाई

पिचलो सोंसून अम्ही, नियतीचें घांव ॥१॥

आंधळ्या समाजाचा, आंधळा निवाडा

देतो जो चोर सुळीं, तोंच ठरे सांव !

करी हेंच मूळपुरुष अमुचा, नि:शंक

लुटुन एक दुसर्‍याला करी, कांव कांव !! ॥२॥

कूपमण्डुकांनाही सहजीवन भावें

ऐकाया वेंळ कुणा, तयांची डरॉंव ?

पायतळीं येइल जो, बेलाशक तुडवा !

माणसांपरी, बसतां बघत काय राव ? ॥३॥

घसा कोंरडा करून साधुसंत गेले

श्मशानांत सरणाचें नकां करूं भाव !

कळलें नाही त्यांना महत्व, पै पै चें

कलियुगें सुखें त्यांनी, जगुन दाखवावं !! ॥४॥

पचायला जड आम्हां, उपदेश फुकाचा

कुंपण ओंलांडी कां, सरड्याची धांव ?

सुखेनैव स्वर्गांत, देंव झोंपलेला

ऐकूं येईल काय हांक, त्यांस 'पाव' ? ॥५॥

वाटें इहलोंक बरा अम्हां, माणसांचा

चिरशांतीची नकोंच, जितेंपणीं हांव !

ऐकलेत ना?, मुकाट अतां चालते व्हा

नाहीतर करूं , हद्दपारिचा ठंराव !!! " ॥६॥

***************
-----रविशंकर.

३ डिसेंबर १९९८

2008-12-18T08:14:00.000-08:00

॥ सृजन ॥

इन्द्रधनूंच्या रंगांची, लेंवुनी झळाळी

कल्पना सभोंतीं पिंगा, घालण्यांस आली ॥धृ॥

तालबद्ध-मोहक होते, तिचें पदन्यास

मनोद्न्य विभ्रम डोंळ्यांचें, चित्तचोर खास

अंगांगीं निथळत होंती, कोंवळी नव्हाळी ॥१॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

कलमदान घेंउन बसलो, पान एक कोंरे

प्रियाराधनीं घालून मात्र, येरझारे

वधूपित्यासदृश, फक्त पायपीट झाली ॥२॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

रात्र-रात्र जागुन ऊर्मि, शब्द-शब्द वेंचे

तालसूर कळले होते जरी कन्यकेचे

जुळेना पदन्यासाशीं तिच्या, गीतबोली ॥३॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

सुसूत्रता रुसली, झाला असा निरूपाय

लागले न हांतीं कांही, जाग्रणाशिवाय

अक्षरावली, अर्थाला गंवसणी न घाली ॥३॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

घरीं कष्ट, पारावर नुरे हाहा:कारा

"कोंण 'कल्पना' ही"? ऐसें तणतणून दारा

बाड बांधुनी, माहेरीं रवाना जहाली ॥४॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

तेंल-तूप गेले, हातीं धुपाटणे डोले

आर्जवें करीतां, नाकीं नऊ मात्र आले

शिव्याशाप वेंचक, माझे मला, मीच घाली ॥५॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

शांत रात्र जागुन, विझली दिव्यातली वात

अभिव्यक्तिवावटळीत, उगवली पहांट

फांकतां प्रभा पूर्वेचीं, प्रतिभा अंकुरली ॥६॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

खुणावीत होते मुग्ध, तिचे हाव भाव

मस्तकीं सुरू भुंग्यांचा, शब्द-लपण्डाव

प्रतिभाविष्काराची त्या, माधुरी निराळी ॥७॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

तादात्म तिच्याशीं होतां, मला शुद्ध कोंठें ?

गुंफतीं मुळाक्षरमाळा, भानरहित बोंटें

पकडण्यां गुन्हा, अर्धांगी परतली सकाळीं ॥८॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

लेंखणीतुनीं ओंघळले, सरसरून शब्द

कवितेला गणवृत्तांत, करित शब्दबद्ध

सालंकृत होतां शोंभे, कन्यका निराळी ॥९॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

यथार्थाभिमाना माझ्या, दिला तिने छेद

कळून चुकला होता मज, गद्य-काव्य भेंद

कवितेला, बुद्धि नाही, भावनाच वाली ॥१०॥

कल्पना सभोंती पिंगा ...

*******************

----- रविशंकर

१७ फेब्रुवारी २०००

2008-12-18T08:05:00.000-08:00

॥ आता रडा ॥

(व्यंगोक्ति)

(वृत्त: शार्दूलविक्रीडित)

कोणी कांही म्हणोत, या कलियुगीं पैसा खरा ईश्वर

विद्यावैभव-सद्विचार जगवीती देह कां नश्वर ?

गुंडाळून शिरांस लाज, व्यवहारीं वागणे चांगले,

दारिद्र्यांत सुबुद्धिवैभव, हवें कोणांस सांगा भले ? ॥१॥

बुद्धीजीवि जिच्या शिरीं, अकुवतीचे फोंडितीं खांपर

लक्ष्मीच्या घरिं तोंयकुम्भ भरण्याला, शारदा तत्पर

पदव्याही मिळतीं इथें विकत, यें पाण्डित्य सर्वांगिण

पैश्याचे नच सोंग यें वठवितां, श्रीमंत झाल्याविण !! ॥२॥

संभावीतपणांस आचरत, मांडावें तिचे पूजन

लाथाडून तिला, प्रबुद्ध ठरले, निर्बुद्ध-निष्कांचन !!

लागे ना, उपजीविका निभविण्याला, दाम ची रोंकडा ?

ज्याच्या माल खिश्यांत, केंस न कुणी त्याचा करी वांकडा !! ॥३॥

जी विष्णूंस सुगौर भासलि, मनुष्यांना द्विवर्णी दिसे

चाले कां क्षिति बाळगून? इहलोंकीं या, भरावे खिसे !!

कोंणी मध्यमवर्गियांस न पुसे, स्वार्थीच तो कोंरडा

झाला धन्य जगून काटकसरीने जीव? आतां रडा !!! ॥४॥

****************

----- रविशंकर

२४ जुलै २००१

2008-12-18T07:53:00.000-08:00

॥ सूर्यास्त ॥

(गझल)

निघेना शब्द ओंठांतून,शंकात्रस्त मी झालो

तुझ्या डोंळ्यातले द्वैत,बघुन अस्वस्थ मी झालो !

भिडेना दृष्टिला माझ्या,तुझी ओंशाळली नेहा

उरींचे ऐकुनी ठोंके तुझ्या,उध्वस्त मी झालो !! ॥१॥

नकों सांगूं ,कुणाच्या बांधली,तूं गांठ,शेंल्याशी

शिसें कानीं न पडतां तप्त तें, मार्गस्थ मी झालो !

जुगारी पट्टिचा आहे, तसा नांवाजलेला मी

पुन्हां तें द्यूत खेंळायास,सिद्धहस्त मी झालो !! ॥२॥

कितीदा फेंकले फांसे,जिवाची लावली बाजी

स्मरूनी 'प्राक्तनीं हरणें',पुरा बिनधास्त मी झालो !

जुन्याची लावुनी चांदी, नव्याचे जिंकले सोने

सुखाच्या पायवाटेचा, खरा पांथस्थ मी झालो !! ॥३॥

नकों तूंही विचारूं,'फुंकला देंहीं, कुणी प्राण?'

कलेंवर हालले चेतून, चिंताग्रस्त मी झालो !

"नशीबीं वाढली कां वंचना?,पुन्हां उरीं फुटणें?"

जशी नेहेत नेहा गुंतली, आश्वस्त मी झालो !! ॥४॥

नितळ त्या,पाहिले डोंळ्यात मी,काळीज धडधडतें

मिळाली पावती निष्ठामयीं, निर्धास्त मी झालो !

सुकूनी रक्त भरल्या, ऐतिहासिक,वाहत्या जखमा

हिच्या ओढाळ स्वप्नांची, जागृत गस्त मी झालो !! ॥५॥

कश्याला आंठवूं तें मौन सूचक,मी तुझें,आतां ?

न उसळे रक्त धमन्यांतून, भारदस्त मी झालो !

नको ढाळूं टिपें, काढून खपली, सांजवेळीं या

तरळणारा,तुझ्या अश्रूंतला, सूर्यास्त मी झालो !! ॥६॥

----- रविशंकर

३० ऑगस्ट २००७

2008-12-17T23:28:00.000-08:00

॥ संधी ॥

आयती चालून आलेली, सोंन्यासारखी संधी होती

हात मारला असता तर, सात पिढ्यांची चांदी होती !

अंतरींच्या आवाजाला, नको तेव्हां पालवी फुटली

तोंडून टाकूं म्हटलं तर, बुडाखालीच फांदी होती !! ॥१॥

'माय मरो मावशी जगो' म्हणणार्‍यांची सद्दी होती

त्यांच्या लेखी, 'द्न्यानेश्वरी न्‌ भगवद्गीता' रद्दी होती

कधीच सांपडणार नाही, पक्के माहित होते तरी

उलट्या सुलट्या विचारांची, डोंक्यांत गुद्दागुद्दी होती !! ॥२॥

गळेकांपू संस्कृतीत, उत्कर्षाची खात्री होती

उंबर्‍याबाहेर तांटकळत उभी, जगद्धात्री होती !

शहाला, काटशह द्यायचाच अवकाश होता

एक टोंचणी अनामिक, सलत गात्रोगात्री होती !! ॥३॥

लोभसपणे खुणावणारी, मादक समृद्धी होती

माझ्यासारख्याकडं कुठं, समर्थांची शुद्धी होती?

कुणीतरी कुर्‍हाड घालून, देहाची खांडोळीं केली

कोंसळतांना कळलं, ती सदसद्‌विवेकबुद्धी होती !!! ॥४॥

*****************

----- रविशंकर

६ नोव्हेंबर २००७.

2008-12-17T22:39:00.000-08:00

॥ सायबर्‌-चॅट्‌ ॥

(व्यंगोक्ति)

विनू ऊर्फ विनायक मोरेश्वर पेंडसें ---
पुण्यनगरी नामक ख्यातकीर्त शहरातल्या ६८९ (जुना) शनवार, असल्या कुठल्यातरी अस्सल्ल गाळीव पुणेरी पत्त्यावर राहणारा इसम. वडील मोरोपंत ऊर्फ अप्पा पेंडसे, गांधीवादी-खादीधारी-स्वातंत्र्यसैनिक-स्वदेशाभिमानी. एकदम सुसंस्कृत, ताठ आणि कडक.

विनोबा दोन खोल्यांच्या वाड्यातल्या घरांत वाढलेले. आयुष्यात कुणालाही चहादेखील न पाजलेले. सायकललाच गाडी म्हणणार्‍या शेंजारांत मुरलेले. अप्पांच्या पोंटी जन्मलेले , पण त्यांच्या वार्‍यालाही न थांबलेले.

असे हे विनोबा ग्रॅज्युएट्‌ झाले, नी एक दिवस कसलासा कॉंप्युटरचा कोर्स आणि जी.आर्‌.ई. करून यू. एस्‌. वेड्यांच्या तांड्यांत सामील होत अमेरिकेस चालते झाले. डॉलरची नोट आणि यू.एस्‌. मधला थाटमाट बघून विनोबांचे डोंळे विस्फारले, आकाशाला हात टेंकले, आणि पाय जमिनीवरून कधी उचलेले गेले, तें त्यांचे त्यांनाच कळले नाही !

'इण्डिया' एकदम फालतू वाटायला लागला. विनोबांचा ’विकी’ झाला. अमेरिका स्वर्गवत्‌ भासूं लागली.

आणि त्याच धुंदीत एकदिवस, त्यांना तीर्थरूप अप्पांशी सायबर्‌-चॅट्‌ करायची दुर्बुद्धी झाली.
विनोबांनी ती. अप्पांशी कसं चॅट्‌ केलं, आणि अप्पांनी विनोबांना 'फाट्‌' करून कसं जमिनीवर आणलं, त्याची ही चित्तरकथा...
सायबर्‌-चॅट्‌.

http:\\www.viki@usa.com

ती. अप्पांस,

"कॉम्प्युटर नसेल तर, आंकडेमोड जमत नाही

' पेप्सी-कोक्‌ ' शिवाय, साधी तहानसुद्धां शमत नाही ! '

' टाईट्‌ स्लॅक्स्‌-जीन्स् ‌' खेरीज, दुसरा कपडा रुचत नाही

' हॉट्‌ डॉग्‌-बर्गर ' सारखी, 'पोळी-भाजी' पचत नाही !!

'व्हॅलेंटाइन्‌' कोण होता?, तें कुणांस स्मरत नाही !

'रॉक्‌-पॉप्‌-रॅप्‌ ' शिवाय, गाण्यांत दम उरत नाही !!

' स्टेप कट्‌-बॉब्‌-फ्लिक्स्‌ ', हीच फॅशन खरी आहे.

' पिझ्झा आणि नूडल्स ' वर, ’स्टार्टर’ सुद्धां फ्री आहे !!

' पांचवारी-लेंगा-झब्बा ' शी! कसला वेष आहे !

' रगर्‌ जीन्स्‌-रीबॉक्‌ शूज्‌ ', भारत माझा देश आहे !!

दहा-वीस हजारांत, वरखर्च भागत नाही

समाजाचं आम्ही कांही, देणं-घेणं लागत नाही !!

' देव-धर्म-पूजा-अर्चा? ' गॉड्‌! सगळा त्रास आहे !

' रामा-कृष्णा-वेदा ' यांना, इंपोर्टेड्‌ चा सुवास आहे !!

परदेशी मालाचा दर्जा, स्वदेशीच्या छापांत नाही

'मॉम्‌-डॅड्‌ ' मधलं कल्चर्‌ , देशी ' आई-बापांत ' नाही !!

' गांधी टोंपी-खादी ', सारे पुढा-यांचे चोंचले आहेत

शिक्षण पुरं करतां-करतां, पंचवीस लाख मोजलें आहेत !!

बघाल तिथं खाबूगिरी, जाल तिथं रांग आहे !

सरकार म्हणजे, नागरिकांच्या नानाची टांग्‌ आहे !!!

' इंडिया ' त ढोर मेहनत, ' फास्ट-बक्‌ ' चा बाजा आहे !

' यू एस्‌ ' मधला लुंगासुंगा, च़पराशीही राजा आहे !!

' सिलिकॉन्‌ व्हॅलीत ' तर, श्वासांगणिक छदाम आहे !

' डॉलर ' जिथं नाही, तिथं थांबण्यात काय राम आहे ?

' नॅप्पी-कॅण्डी-कुकी ' शिवाय, इथली पोंरं वाढत नाहीत !

' पॉश्‌ लिंगो ' बोंलेपर्यंत, शाळा वर्ग सोंडत नाहीत !!

' एम्‌.बी.बी.एस्‌.' वाला,साधा डॉक्टर, इथं भेंटत नाही !

'आज्जीबाई' च्या बटव्यानं, सर्दीसुद्धां हटत नाही !!

' क्रेडिट्‌ कार्ड ' खेरीज इथलं, पानसुद्धां हलत नाही !

चार-पांचशे मैल प्रवास, कधी केला, कळत नाही !!

' बर्म्युडा ' चढवली की, कुठं कांही अडत नाही !

' ग्रीन कार्ड ' मिळेंतोंवर, जीव भांड्यात पडत नाही !!

पाच दिवस डॉलर कमवा, दोन दिवस वीक्‌एण्ड्‌ आहे

'लाईफ्‌ एंजॉय्‌ करून घ्या ' हा इथला ट्रेण्ड्‌ आहे !

लाख-दीड लाख पगार, गाडी-घोडा, सगळं आहे !

' यू. एस्‌. ' मधलं 'पॉश्‌ लाईफ़्‌', स्वर्गाइतकं वेगळं आहे !! "

लव्ह्‌

विकी

http:\\www.appa@india.com

चि. विनायकांस,

आम्ही साधे-सुधे पण, माणुसकीचा बाज आहे !

'आज-हायर्‌-उद्यां फायर्‌ ', तुमच्याकडचा रिवाज आहे !!

' नेट्‌-सर्फिंग्‌-चॅट् ‌' खेरिज, तुमचा दिवस ढळत नाही

मातृभाषेमधलं बोलणं, वर्षभरांत कळत नाही !!

रिझॉर्ट्‌-क्लब-पार्ट्यात्‌नं, व्यायाम कांही घडत नाही !

' सॉना-बाथ-फ़ास्टिंग्‌ ' करून, लठ्ठपणा झडत नाही !!

केंरवारे-स्वैपाकाला, तिकडं कमरा वांकत नाहीत !

'पस्तिशितलं म्हातारपण ', ब्यूटी पार्लर झांकत नाहीत !!

सरगांठीच्या विवाहांतच खूष, तिथली नार आहे !

घटस्फोंट घेतां-घेतां, दुसरा पाट तयार आहे !!

असल्य़ा गृहस्थाश्रमांस, आम्ही भीक घालीत नाही !

पांचवारीत ओंवाळणारा जीव, झगेंवालीत नाही !!

' आज चंगळ करून घ्या, उद्यां कुणांस दिसला आहे ? '

कानमंत्र हाच, तुमच्या उरीं-शिरीं ठंसला आहे !!

' गाड्या-घोंडे-बंगला ' सारा, थाट छानच जमला आहे ! '

तुमच्या गुलामगिरीवरच, साहेबाचा इमला आहे !!

' हाय्‌-फाय्‌-सोसायटी ' ची, तिथं चंगळ अमाप आहे !

' काळे-गोरे ' भेंदाबद्दल घृणा वाटणं, पाप आहे !!

' तसला आवाज ' काढायला, तुमची जीभ रेंटत नाही !

' आय्‌-सी-यू ', पडलांत तर, शेंजारीही भेंटत नाही !!

कन्या, इकडं धाडायचा, हुकूम घरांत सुटला असेल !

' बेटिंग-डेटिंग ' तिथलं बघून, पोंटांत गोळा उठला असेल !!

' फाईन्‌ ब्लेण्ड्‌ ' असला तरी, 'स्कॉच्‌' इथं उपरी आहे !

तरण्यातांठ्या लेंकीसाठी, ' पुण्यनगरी 'च बरी आहे !!!

हवं तेव्हां या, इथं कामवाली बाई आहे.

पोरं सांभाळायला, तुझी धट्टीकट्टी आई आहे !!

मन:शांतीसाठी मार्ग, पूर्वेकडंच अमाप आहेत !

' यू. एस्‌. वादी ' पोरांनाही, विचारणारे बाप आहेत !!!

' ऋण काढून सण करा ' तत्वज्ञान आपलं आहे ?

' गांधी टोंपी-खादीनं ' च, आमचं स्वत्व जपलं आहे !!

डॉलरच्या गादित लोंळून, साहेब मात्र चळला आहे !

' रामा-कृष्णा-वेंदा ' म्हणत, पूर्वेकडंच वळला आहे !!

साहेबाची खरी जाण, अजून तुम्हांस झाली नाही ! '

विसरूं नकां ' त्रिशंकूं ' ना, जगांत कुणी वाली नाही !!

विठ्ठलाच्या मूर्तीपेक्षा, अधिक तांठ बडवा असतो !

जातिवंत परक्यांपेक्षा, 'फितुर' ज्यास्त कडवा असतो !!!

तात्पर्य: रट्टा बसायच्या आधीच शुद्धीत याल तर बरें !

तुझे,

अप्पा

******************

----- रविशंकर.

२८ जून २००१.

2008-12-17T04:24:00.000-08:00

॥ दंश ॥

( गझल )

दंश झाला वास्तवाचा, शीर्ष भंजाळून गेले

सोंसलें आघात जे मी, तें मला जाळून गेले !

घेतला होता वसा राजीखुषीनें, विस्तवाचा

अग्निदिव्याला परंतु, प्राण कंटाळून गेले !!

जेंवलो ताटांत एका, काल मी ज्यांच्यासवें, ते

आज भिक्षा वाढुनी, सन्मान हेंटाळून गेले !

केंस ज्यांचे रेशमी, माझा गळा कांपीत होते

धिंड माझी कांढतांना, तेच ओंवाळून गेले !!

जोंवरी मी गप्प होतो, घालुनी ओंठांस टांके

धूतवस्त्रें, धोंरणी परिचीत, डागाळून गेले !

फांडुनी बुरखे तयांचे, टांगली वेंशीस मी जीं

लक्तरें, वैरी पुन्हां, गंगेत खंगाळून गेले !!

षंढ लोकांना बघ्या, होता फुकटचा तो तमाशा

मानभावी सांत्वनाची, तें प्रथा पाळून गेले !

जाब कोंणाला विचारूं ? काढली माझीच साक्ष

वेंचता गाळून शब्द, अर्थ वंगाळून गेले !!

पोंसलेले रक्त-घामाचा सडा घांलून माझ्या

झाड तें, भांगेतल्या तुळशीपरी वांळून गेले !

राहिलीं फांद्यांवरी, नाही म्हणाया चार पाने

सान त्यांची सांवली, पांथस्थही टांळून गेले !!

कांढले नाही तरी मी, स्वत्त्व बाजारीं विकाया

सू‍ज्ञ सौदेबाजही, माझ्यावरी भाळून गेले !

मांडतां लीलांव माझा, ऐकुनी पहिलीच बोंली,

काल जें तोंर्‍यात होंतें, आज ढेंपाळून गेले !!

संपले नव्हते परी, खिजवायला दुर्दैव माझें

बेंरकी दांभीक, माझें सुतकही पाळून गेले !

सोबतीने यातनांच्या, भोंगला वनवास तों मी

सत्यनिष्ठेचे पुकारे, आत्म प्रक्षाळून गेले !!

भक्ष्यवेड्या श्वापदांच्या, चालतां अंधारवाटा

पाय माझें वेंगळीच, वाट चोंखाळून गेले !

न्यायदानाला क्षतांच्या कांढता, खपल्या इरेने

वाहत्या रक्तामधे, इतिहास बंबाळून गेले !!

लावली जों चूड मी, विश्वासघाताच्या चितेला

मस्तकीं चंवर्‍या विजांच्या, मेघही ढांळून गेले !

बैसलों ठोंकून मांडी, श्राद्ध घांलाया तयांचें

तर्पणाला तीळ घेतां, पिंड ओंशाळून गेले !!

फुंकुनी कुरवाळतां, सलते जिव्हारीं खोल घांव

आंसवें माझ्यावरी आकाशही गाळून गेले !!

वेंचुनी सारे निखारे धुमसते, गाथा लिहाया

घेंतली मी लेखणी, अन्‌ शब्द तेंजाळून गेले !!!

***********************

----- रविशंकर.

१ जानेवारी १९९९.

2008-12-17T04:10:00.000-08:00

॥ खेळिया ॥

डोंळ्यांतलं दंव आतां, गालीं ओंघळत नाही

बाळपण कुठं गेलं? माझं मलाच कळत नाही !! ॥१॥

आंवळ्याचा भाव करून, मी कोहळा उकळत नाही

बायकोचं म्हणणं, मला व्यवहार मुळीच कळत नाही ! ॥२॥

"बाप झाले तरी 'ह्यां'चं, माझ्याशीच जुळत नाही !

सोळा सोमवार केले, पण व्रत कांही फळत नाही" !! ॥३॥

'बायकोपेक्षा मेव्हणी बरी' म्हणत, मी खिदळत नाही

'हि' ची खात्री, सरडा कांही कुंपण तोंडून पळत नाही !! ॥४॥

खाउन पिउन सुखी, पण नोटांची चळत नाही !

एक तारखेवरचं लक्ष्य, तसूंभरही ढळत नाही !! ॥५॥

पोक्त झालेलं रक्त तापतं, पण उसळत नाही

अंगातला वांडपणा, धमन्यांत सळसळत नाही !! ॥६॥

'प्रौढपणा' हाच काय?, नक्की आकळत नाही !

परिपक्वपणाचं, मी दळण कधी दळत नाही !! ॥७॥

जिव्हारीचा घांवसुद्धां, हल्ली भळभळत नाही !

पापड मोडून गेला तरी, गोड बोलणं टळत नाही !! ॥८॥

चेहर्‍यावरचा मुखवटा, मेण असून वितळत नाही !

निरागसपणा आतां, मागूनही मिळत नाही !! ॥९॥

'हूडपणा करूं नये', कळतं, पण वळत नाही

लोकापवादाची जाणीव, स्वप्नांतही छळत नाही !! ॥१०॥

पोरांच्यांत एक बरं, 'फाटतं, पण चिघळत नाही' !

एकदां रड्डी खाल्ली की, भिडूसुद्धा हिंगळत नाही !! ॥११॥

सुंभाचा पीळ, कधी सुखासुखी जळत नाही !!

म्हणून माझ्यापरी कुणी, पोरांटोरांत खेंळत नाही !!! ॥१२॥

****************

---- रविशंकर.

१९ मे २००४.

2008-12-15T08:58:00.000-08:00

॥ माझी कविता ॥

वृत्त: ओंवी

चवळीच्या शेंगेपरी, माझी कविता असावी

पाहतांक्षणीं, रेखीव छबी, मनांत ठंसावी ॥१॥

शब्द-शब्द, वास्तवाच्या प्रचीतीनं ओथंबावा

ध्रुवपद येतां कानीं, गुणग्राहक थांबावा ॥२॥

ओळ-ओळ, तालावर वृत्तछंदाच्या, नाचावी

मर्मवेंड्या वाचकानं, अधाश्यापरी वाचावी ॥३॥

नखशिखांत कन्यका, अलंकारांनीं सजावी

लुब्ध प्रतिभावन्तांनी, तिची धाटणी पुजावी ॥४॥

माझ्या कवितेचा प्राण, तालांसुरांत नहावा

शब्द विसरले तरी, अर्थ चिरंजीव व्हावा ॥५॥

माझ्या कवितेंत, पीळ मनाचा, उलगडावा

गुणगुणत तीवर, जीव रसिक जडावा !! ॥६॥

**************

----- श्रीमति सुधाशंकर

२३ मार्च २००२.

2008-12-13T22:26:00.000-08:00

॥ साहेब ॥

(गझल)/(व्यंगोक्ति)

यांच्यासमोर तांठ, राहूं नये कण्यानें

साधेल सर्व कांहीं, निर्लज्ज वांकण्यानें

रे क्षुद्र कर्मचार्‍या!, निष्ठा करी बटीक

यांची, मिळेल बढती, यांच्याच शिंकण्यानें ! ॥१॥

लाजूं नको, भरंवसा, यांच्यावरीच ठेंव

होईल जाड कात, यांच्याच ठोंकण्यानें

होंऊ नकोस गोरा-मोरा जनीं असा तूं

ये तेंज ओंजळीला, यांच्याच थुंकण्यानें ! ॥२॥

हरपेल देहभान, होईल तांठ मान

वारे पितील कान, यांच्याच फुंकण्यानें

आले कितीक, आणि गेले, किती महात्मे

होती अचाट कार्यें, यांच्याच भुंकण्यानें !! ॥३॥

ही चांकरीतली, घे समजून नीट मख्खी

निवृत्त होईतोंवर, 'होय जी' घोंकण्यानें

साहेब एक दिवशी होंशील तूं हि वेड्या

धंद्यातलें, सदैव अद्‍न्यान झांकण्याने !!! ॥४॥

***************

----- रविशंकर

१७ नोव्हेंबर १९९८

2008-12-13T22:18:00.000-08:00

॥ ऋणी ॥

(गझल)

अंगणांत दुर्दैव,उभे ठांकलेच होते

नियतीनें फांसे उलटे, टांकलेच होते

करीनात खंडन ओंठ, शिवण घातलेले

पुढ्यांत अकृतकर्माचे, दाखलेच होते !! ॥१॥

सुनावताना, त्या माझ्या गुन्ह्याचा निवाडा

तोंड रामशास्त्र्यांनीही, झांकलेच होते !

निकालावरी करणारे, सह्या वळणदार

हात, सोंवळ्या रक्ताने, माखलेच होते !! ॥२॥

तरळलेच पाणी नयनीं, दाट ओंळखीच्या

इमान घाताशी, ज्यांनी रांखलेच होते !

करूं काय दाखल करुनी, याचना दयेची ?

हलाहल हरायाचे, मी चांखलेच होते !! ॥३॥

तळपतां स्मिताची रेषा,मुखीं तृप्त माझ्या

मांग, चढवितांना फांशी, वांकलेच होते !

एव्हढ्याचसाठी झालो, ऋणी मी यमाचा

किरण, सूर्य बुडतांनाही, फांकलेच होते !! ॥४॥

----- रविशंकर.

३१ ऑगस्ट २००७

2008-12-13T22:02:00.000-08:00

॥ सोंहळा ॥

वर्षवत जलधारा, आला श्रावण, श्रावण

वसुंधरेच्या लग्नाचं, स्वीकारा हो आवतण

धरा नेसली, पांचूंचा शालू हिरवा, हिरवा

मन-उद्यांनीं सृष्टिच्या, घुमे मंजुळ पारवा ॥१॥

झाडझाडोर्‍याला कांती, आला बहर, बहर

श्रावणांत रोज हाच उत्सव, तिन्हीं प्रहर

छप्परावरी वाजवी ताशा, पाऊस, पाऊस

पीकपाणी जोंपासाया सिद्ध, मृत्तिकेची कूस ॥२॥

कार्य न्यायला सिद्धीस, श्री च समर्थ, समर्थ

जाई-जुई-मोगर्‍याच्या, घमघमाटाची शर्थ

नको न्याया पुष्पगुच्छ, नको आहेर, आहेर

फेंडा पारणं डोंळ्यांचं, जरा पडून बाहेर ॥३॥

नव्या नव्हाळीनं गेली, वधू लाजून, लाजून

रानांवनांतून छेडी वारा, सनईची धून

आभाळ घुमट भव्य, झालं मांडव, मांडव

आलं-गेलं स्वागताला, करी वादळ ताण्डव ॥४॥

सोनसळी मुण्डावळ्या, रविकिरण, किरण

ढगांमागं उतावीळ उभा, सूर्यनारायण

मंगलाष्टाकं आळवी, वारा बेभान, बेभान

कडाडात गर्जे वीज, 'सुमंगल सावधान' ॥५॥

आंतरपाट ढगांचा ढळे, चंदेरी, चंदेरी

प्रभा झळाळे, वराच्या अंगकांतिची, सोनेरी

रंगीबेरंगी अक्षत, वर्षातुषार, तुषार

पडे धरित्रीच्या कण्ठीं, इन्द्रधनुष्याचा हार ॥६॥

क्षितिजावरीं लग्नाचं, सजे बोहलं, बोहलं

थाटमाट अवाढव्य, मन बघून मोहलं

सप्तपदीला वर्‍हाडी, कृष्णमेघ झाले गोळा

कृतार्थ नभ लेंकीचा पाहे, विवाह सोंहळा !! ॥७॥

************
----- रविशंकर

१४ जुलै २००१.

2008-12-13T21:43:00.000-08:00

॥ आभाळ वांकले खाली ॥

सत्ताविस वर्षापूर्वी, शेंल्यांस मारली गांठ

साक्षात् , घरीं लक्ष्मीची, पाउलें उमटलीं सात ॥१॥

गवळणीपरी, जपलेस, हे नितांतसुंदर घरटें

खेंरीज 'शतायू' तुजला, मागणेच कुठले उरते ? ॥२॥

शिवलास मला अंगरखा, ज्यांस ना खिसा, ना बटणें

घालतांच तो, अंतरलें, कष्ट-दु:ख बापुडवाणें ॥३॥

पाहतां मान वळवून, मी आज विसांवत, मागे

दिपवितीं, तूंच विणलेले, झगमगते रेशिमधागे ॥४॥

झोंळीत तोंकड्या माझ्या, तूं अशी गंवसणी घाली

मी पंख पसरतां, सारे, आभाळ वांकले खाली !! ॥५॥

****************

---- रविशंकर

९ डिसेंबर २००१

2008-12-13T21:38:00.000-08:00

॥ कन्यादान ॥

नको मागे वळूं पोरी

पुढे संसार बोंलावी

जातां जातां मनीं कोंर

माझ्या ओंठातली ओंवी ॥१॥

काळजांत समाधान

स्थळ मिळाल्याचं, 'मस्त'

तरी काळजीनं होई

जीव व्याकुळ, अस्वस्थ ॥२॥

कन्यादान सार्थकांत

उदासीचा मनीं, कोंभ

डोंहीं अंतरीच्या, माया

सांकळली, थेंब थेंब ॥३॥

नीघ, आहेत पाठीशी

माहेराची, नातीगोती

खोळंबला पापणीत

माझ्या डोंळ्यातला मोती !! ॥४॥

**********

---- रविशंकर

१८ एप्रिल २००३.

2008-12-13T21:28:00.000-08:00

॥ जे ॥

(मूळ विचार: आर्य चाणक्य)

जे,

स्वार्थलोलुपता

सोडूं शकत नाहीत

अनीतीशी नाते

तोडूं शकत नाहीत

न्याय-स्वत्व

जाणूं शकत नाहीत

समूहाशी बांधिलकी

मानूं शकत नाहीत

आप्पलपोंटेपणा

टाकूं शकत नाहीत

अन्तरींचा आवाज

ऐकूं शकत नाहीत

किमान सात्विकता

पाळूं शकत नाहीत

कोहळ्याचा मोह

टाळूं शकत नाहीत

सत्यावर निष्ठा

ठेवूं शकत नाहीत

स्वतःपलीकडे

पाहूं शकत नाहीत

प्रांजळ सत्य

बोलूं शकत नाहीत

बरे-वाईट

तोलूं शकत नाहीत

सत्यापलाप

खोडूं शकत नाहीत

जुलुमाविरुद्ध

लढूं शकत नाहीत

फिर्यादीची दाद

मागूं शकत नाहीत

दिवास्वप्नांतून

जागूं शकत नाहीत

ऐश्या नरांचा

वा-नर समूहाचा

उत्कर्ष दूरच !

केंवळ पुनरुत्थानही

सर्वथा अशक्य असते !!

*********

---- रविशंकर

२० एप्रिल १९९९

2008-12-11T21:07:00.000-08:00

॥ बिल्डर ॥

(व्यंगोक्ति)

पोरगं म्हटलं," ’म्याट्रिक्’ ला, नापासांत नांव आहे

एकोणतीस टक्क्यांवर,कुठं शिरकाव आहे?"

मी पुसलं डाफरत,"बोला, काय प्रस्ताव आहे?"

सोन्या म्हणे,"ठेकेदारीत शिरणं, हाच उपाव आहे ! ॥१॥

धेडगुजरी बिगार्‍यांचा, हाताशी जमाव आहे

'किति शिमिट्‌-खडी-वाळू?', वडार्‍या ला ठांव्‌ आहे !

बुकं शिकून आलेल्यांची, निव्वळ धांवाधांव आहे

'कल्लाप्पा' च्या मिशीवरच, स्थापत्याचा तांव्‌ आहे !! ॥२॥

लफड्यांतल्या भूखंडाचा, मातीमोल भाव आहे

आरक्षण उठवायचा, पालिकेत ठंराव आहे !

मायबाप सरकारात, सगळी 'कांव्‌ कांव्‌' आहे

विकला जात नाही असा, कोण ’सोंवळा राव’ आहे ? ॥३॥

सांडपाणीनाल्यालगत, आरेखित गांव आहे

गृहनिर्माणप्रकल्पाचं, 'नंदनवन' नांव आहे !!

नळजोड नाही म्हणून, नाल्याकांठी बांव आहे

जा-ये करण्यासाठी, 'राडारोडा भराव' आहे !! ॥४॥

डांस-दुर्गंधी चा, सारा प्रतिस्पर्धी बनाव आहे

खड्डे खोंदून 'बुकिंग्‌' करूं , पैश्यांचा वर्षाव आहे !

बापूंच्या डोंळ्यांदेंखत, दाखल्यांचा लीलांव आहे

’कमेन्समेंट्’ ,’कंप्लीशन्’, सगळी लावालाव् आहे !! ॥५॥

चौरस फुटांस पंधराशे, गेला बाजारभाव आहे

'चारापाण्याचा' देखील, त्यांतच अंतर्भाव आहे !

चपराश्याच्या भुकेंसाठी, ताजा ’वडा-पाव’ आहे !

साहेबाच्या नैवेद्याला, 'चिकन्‌ च्यांव्‌ च्यांव्‌' आहे !! ॥६॥

झांकली मूठ दाबायचा, मला थोडा सराव आहे

चोराच्या आळंदीचा, वारकरीही सांव आहे !!

नगरसेवकांचा ’पालिके’स घेंराव् आहे

’चर-खा’ पुढं कुठं, ’नेकी’ चा टिकाव आहे ? ॥७॥

'ऐंशी काळे-वीस गोरे', हुज्जतीला मज्जाव आहे

'एक' आणि 'दोन' मध्ये, 'चलनी भेदभाव' आहे !!

'काळे' जमा झाले की, मीच 'बाजीराव' आहे!

'गोंरे' मुकाट भरले तरच, घेणार्‍याचा निभाव आहे !! ॥८॥

प्लॅन् पास झाला की, सगळं ’घूमजाव्’ आहे

’पार्किंग् नी एफ्-एस्-आय्’ वर, आपलाच तर तांव् आहे !

आर्किटेक्ट्-डिझायनर मध्ये बेंबनाव आहे

गवंड्यांनीच बांधायची प्रथा, गांवोगांव आहे !! ॥९॥

’जमेल तेव्हढं - होईल तसं’, बांधून द्यायचा डाव आहे

एकतर्फी कराराचा, भरभक्कम बचाव आहे !!

’बिल्डर-प्रमोटर’ या ’उपाधी’ चा प्रभाव आहे

पडलं, तर ’प्रसिद्धी’, अन् टिकलं, तर ’नांव’ आहे !! ॥१०॥

'सहकारी गृहसंस्था', हास्यास्पद नांव आहे

'एकमेकां आडवे पाडूं', लोकंचा स्वभाव आहे !!

मिळेल तें लाटायची, मला देंखील हांव आहे

मुख्यमंत्र्यांपर्यंत थेट, आपलीसुद्धां धांव आहे !! " ॥११॥

म्हटलं,"शाब्बास पोरा, तुला दगडाचा घडाव आहे !

अकलेच्या कांद्यालाच, आजकाल उठाव आहे !!

टगेपणांत गांवभर, कमावलेलं नांव आहे !!!

देवाशप्पथ, लेका तुला 'बिल्डर' व्हायला वाव आहे!!!! ॥१२॥

*********************

----- रविशंकर

१ नोव्हेंबर २००२

2008-12-11T09:22:00.000-08:00

॥ पालखी ॥

आषाढांत बारावीची

निघे पालखी, पालखी

विद्यापीठांत शिराया

हवी चलाखी, चलाखी ! ॥१॥

सत्तरटक्के जहाल्या

जागा राखीव, राखीव

खर्‍या-खोंट्या दाखल्यांचे

फुटें चोंहीकडे पेंव ! ॥२॥

थाटलीं शिकवण्यांचीं

ऐशी गुर्‍हाळे, गुर्‍हाळे

झाले असते पाहून

धन्य द्न्यानोबाचे डोंळे ! ॥३॥

वारकरी तुम्ही-आम्ही

उक्‍त्या द्न्यानाचे, द्न्यानाचे

पोरें पुस्ताकांचे भारे

पेंलतीं, मणामणाचे ! ॥४॥

मेंदूच्या अजीर्णांपायीं

भडभडून उलटी !

परीक्षेंत केंल्यावर

कोंरे डोंके, कोरी पाटी !! ॥५॥

टाळांसंगें नाणियांच्या

वाजें नोटांचा मृदंग

भक्तिभावें आईबाप

झालें भजनांत दंग ॥६॥

गुणवत्तेसाठी चाले

मूक देंवाण-घेंवाण

पाठीमागील दाराला

नाही इच्छुकांची वाण !! ॥७॥

ऐनवेंळीं सराकार

काढी फतवा, फतवा !

वाढीव जागांचा तापें

पैसेवाल्यांसाठीं तवा !! ॥८॥

जत्रेंमाजीं शारदेचा

भरे बाजार, बाजार

भजून घ्यायला पोंळी

संस्थाचालक तय्यार ! ॥९॥

उच्च न्यायालय मारीं

प्रक्रियेस बूच, बूच

भर पांवसांत ठप्प

पालखीची आगेकूच !! ॥१०॥

हेवेदावें-आरोपांचा

उडें गोंधळ, गोंधळ

होळीआधी धूळवड

होते साजरी ओंगळ !! ॥११॥

न्याय-निवाडे होंईतों

रंगें आखाडा रिंगण

स्वागताला 'श्री' च्या सज्ज

विद्यापीठांचें अंगण !! ॥१२॥

सर्वोच्च न्यायलयाचा

येतां निकाल, निकाल

पालखी हालें गजरीं

"हारी विठ्ठल विठ्ठल" !! ॥१३॥

दाटीवाटीच्या गाडीत

जागा मिळतां, मिळतां

कष्ट लागतीं सार्थकीं

वाटे धन्य माय-तातां ! ॥१४॥

भक्तिरसांत लक्ष्मीच्या

बोला "श्रीरंग, श्रीरंग"

काय लावतील पाड

नामा-तुक्याचें अभंग? ॥१५॥

पोरा! गरीबां कुठलं

देव दर्शन, दर्शन?

लक्ष्मीसंगं गाभार्‍यात

नान्दतोंय, नारायण !! ॥१६॥

पालखीला दर सालीं

गर्दी अफांट, अफांट !!

धनदांडग्यांचीं दिण्डी

चालें पण्ढरीची वाट !!! ॥१७॥
*****************
----- रविशंकर

८ ऑगस्ट २०००

2008-12-11T08:36:00.000-08:00

॥ ठंडा मतलब ?॥

(व्यंगोक्ति)

दोनशे टक्के नफा काढून, दहा टक्कें सूट द्यावी

तुमच्या-आमच्या उद्योगांना,बारा महिनें बरकत यावी !

रोंख विक्री करावी,पण उधारीतच माल घ्यावा

उरल्या-सुरल्या खरकट्याचा,दसर्‍याआधीच 'सेल' लावा !

'एकावर एक मोफत,तिनावर चार आहेत' !

चिंता नको, उड्या घ्यायला,फुकटें ग्राहक तयार आहेत !!

"आज रोंख-उद्या उधार,काय हंवंय्‌? त्वरित मागा !

निवडताय्‌ काय राव? वस्तूं घ्या न्‌ चालूं लागा" !!

नवरात्राच्या पुढं-मागं, सामृद्धीची कांस धरा !

साखर-तेंल-गहूं-डाळीं, बाजारातनं गडप करा !!

सरकार वेंळीच जागं झालंय, असं कधी घडत नाही !

नाक मुठीत धरल्याशिवाय, तोंड कधी उघडत नाही !!!

' गुमास्त्याची ऐशी तैशी ', मजेत गाड्या-घोंडें उडवा !!

टक्केवारी घसरतीय्‌? विक्रीकर नी जकात बुडवा !!!

हिशेंबवह्यांत खुशाल लिहा, ' धंदापाणी घाट्यात आहे '

लक्षांत ठेंवा,' समृद्धीची किल्ली, आपल्या साठ्यांत आहे !!! '

डोंळे झांकून माल विका,सहा महिने हमी आहे !

' सेंवा फुकट-भाग विकत ',कल्पनाच नामी आहे !!

"विक्रीपश्चात्‌ कसली सेंवा? मी तर दुकानवाला आहे !

’पावतीशिवाय खरेदी’ चा,चोंख व्यवहार झाला आहे" !!

उत्पादकांस धरून रहा, ग्राहक कांही गिळत नाही !

एकदां गळ्यांत पडलेला, माल बदलून मिळत नाही !

गांधीवादी तत्त्वांवर, विश्वास ठेंवून चालूं नकां !

'ग्राहक' नामें निर्वासितांस, मुळीच भीक घालूं नकां !!

चारीकडचं लोणी खावं, चंवकशीला कुणी नाही

दुर्मुखलेल्या ग्राहकला, उत्पादकही धनी नाही !

' दुसरा तक्रार करील तर बरं ', असली प्रजा आहे !!

ग्राहक देंव असला तरी, दुकानदारच राजा आहे !!!

दहा-पांच पिढ्यांपासून, आम्ही दुकानदारी केली

पगडी आणी गांधी टोंपी, केव्हांच वनवासांत गेली !

देंशी माल विकून,काय कपाळ मिळतंय्‌? बोला बोला !!

खादी-बिदी नकां सांगूं ! ठंडा मतलब? कोका-कोला !!! "

*******************

रविशंकर
---- ९ मे २००२.

2008-12-11T03:01:00.000-08:00

॥ आरक्षण ॥

(व्यंगोक्ति)

मतदाते आम्ही, तुमचें विचक्षण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१॥

पांठ-पोंटांवरीं, नकां मारूं घण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२॥

पदविचें असावें, फुकटांत औक्षण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥३॥

नको पात्रतेचे, वृथा राजकारण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥४॥

राखीव चांकरी, कमाई विलक्षण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥५॥

कुवतीचें कश्याला, हवें सर्वेक्षण?

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥६॥

पोटांसाठीं करूं, 'संप-बंद' दारूण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥७॥

जगूं कसे, पैसा केंल्याविण भक्षण?

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥८॥

रोंडावले टक्के, धंद्याला ग्रहण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥९॥

जगण्यां करूं लागे,ग्राहकाचें शोषण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१०॥

बंद करा स्पर्धा निकोप, परीक्षण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥११॥

त्रासाच्या मुळाशीं, खुलें अर्थकारण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१२॥

करांचें, मुळीच, नको गळां लोढणं

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१३॥

करूं चोरीमारी, हत्त्याही निर्घृण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१४॥

झालीं साथिची या, तुम्हांसही लागण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१५॥

बघा, शेंत, खाई तुमचेही कुंपण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१६॥

इंग्रजांनीं, नाही दिलें, मोंकाटपण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१७॥

अतां व्हावें सात, पिढ्यांचें कल्याण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१८॥

नकां करूं पेंच, संसदेत निर्माण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥१९॥

कुणाचें करावें कुणी, आज ईक्षण?

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२०॥

चरायला हवें, राखीव कुरण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२१॥

आम्ही तुमचींच, लेंकुरें अजाण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२२॥

मतपेंटीचे झणी, उघडेल झांकण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२३॥

भल्यासाठीं तुमच्या, केले निरूपण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२४॥

'भिक्षांदेहि'चें च, उपजत शिक्षण

द्यावें आरक्षण, मायबापां ! ॥२५॥

**************
----- रविशंकर

११ ऑक्टोबर २००७

2008-12-08T10:10:00.000-08:00

॥फांशी॥

(व्यंगोक्ति)

स्वातंत्र्यांत जगायलाच, ’बन्याबापूं’ इतके भ्यायले

बाजारातनं विकत आणून, तडकाफडकीं विष प्यायले!

क्षणार्धात मुंग्या येऊन, हात-पाय गार पडले,

' बन्याबापूं गेले ' म्हणून, सगे-सोयरे रड रडले. ॥१॥

बिनपैश्याच्या तमाश्याला, हां हां म्हणतां गर्दी जमली

जाब-जबाब फिरवतांना, पोलिसांची वर्दी दमली !

मंत्री आले-संत्री आले, चंवकशीची चाकं फिरली

बन्याबापूं जाम खूष! ' मुर्दाडांची खोड जिरली ' !! ॥२॥

मुख्यमंत्र्यांपर्यंत मात्र, अहवाल गेलेच नाहीत !

पंचनाम्यांत नोंद होती, ' बन्याबापूं मेलेच नाहीत ' !!

वर्तमानपत्रांमधली बातमी, साधी सरळ होती

जप्त केलेल्या विषांत, शंभर टक्के भेंसळ होती !! ॥३॥

पुष्कळ गदारोळ होऊन, वार्तापत्रांत मथळा आला

'कलम तीनशे दोन' खाली, न्यायालयांत खटला झाला.

न्यायवैद्यकानं म्हटलं," शास्त्र कुणास डरत नाही.

असलं विष खाऊन, साधा उंदिर सुद्धा मरत नाही " !! ॥४॥

पुराव्याच्या कचाट्यांत, एक पळवाट बरी होती

'माल' नकली असला तरी, 'बाटली' मात्र खरी होती !!

कायद्याचा कीस पाडून, वकील समृध्द झाले !

कोर्टांत खेंटे घालून घालून, बन्याबापूं वृध्द झाले !! ॥५॥

चाळीस वर्षं उलटल्यावर, निकालपत्र जाहीर झाले

'न्याय हवा' म्हणणा-यांचे, दोन्ही कान बधिर झाले !

विक्रेत्याच्या मखलाशीची, बचावात सरशी झाली

आत्महत्यायत्नापायीं, बन्याबापूंस फांशी झाली !!! ॥६॥

अटकपत्र घेऊन जेंव्हां, पोलीस त्यांच्या घरी गेले

बायको-पोरं त्यांना म्हटलीं, " बापूं कधीच वरी गेले !!

जळों तुमची लोंकशाही, मेलेल्याला फांशी देतां ?

खरं सांगा, जितेंपणीच, खांदा द्यायला किती घेतां ? " ॥७॥

********************

----- रविशंकर
१७ ऑगस्ट २००४.

2008-12-08T09:58:00.000-08:00

॥ कोऽवयम्‌ ? अर्थात् ’आम्ही कोण ?’ ॥

(व्यंगोक्ति)

"कोण आम्ही? म्हणूनी काय पुसतां? मूर्ख बावळे !

पाहिले काय जन्मांत, पांढरे डोमकावळे?

दिल्या आम्हांस मेंढ्यांच्या, इंग्रजांनी जहागि-या

प्रजेच्या मस्तकीं, गेले बजावुन, वांटण्या मि-या !

आंधळ्या लोंकशाहीचा वसा, आम्हीच पेंलला

मतांचा जोगवा, कोंणी तांटवाटीत झेंलला?

उपाशी-बोंडके आम्ही, दया बापूंस पातली,

दिली त्यांनीच जी टोंपी, आम्ही रयतेंस घातली !!

शिराचा तारला त्यांनी प्रश्न, तों पोंट ओरडे

बुडाली पेशवाई कां, घांस खाऊन कोंरडे?

आम्हांला बोलले बापूं, ' सदा चरखा धरा शिरीं '

' चरा नी खा ' असा आम्हांस कळला अर्थ तत्परीं !

आमच्या बापजाद्यांना न पदव्या, फक्त अक्कल

' हपापाचा गपापा माल ' डाव्या हातचा मळ !!

तमाशा लावला आम्ही आगळा, संसदेतही

कळें कां फोंडली हण्डी कुणी, नी चांखलें दही?

घातलीं शुभ्र वस्त्रें कीं, गुन्हे होतात नाहिसें

करा पैसा गळें घोंटून, मोठे त्यांत कायसे?

अहिंसा पंचदशवर्षे, तुम्ही कां व्यर्थ सेंवली?

मुक्या बैलापरी जनता, आम्ही बडवून ठेंवली !!

बघा ही काढली टोंपी, ओंळखलात चेहरा?

न तुमचें काम तें, रस्ता घराचा, सत्वरीं धरा !

करा वाट्टेल तें, आमच्या उच्छेदास तोंडगे !

तुम्हांला पोंचवूं लेको !! आम्ही निर्ल्लज्ज कोंडगे !!!

----- रविशंकर

१ सप्टेंबर २००२.

****************

2008-12-08T07:46:00.000-08:00

॥ सुवर्णपान ॥
(व्यंगोक्ति)
’राणा प्रताप-तात्या टोपे
टिपू-शिवबा’, इथंच घडले
याच भारतभूमीवरती
अत्याचारांविरुद्ध लढले ॥१॥

व्यासपीठांवरून, नव्हते
’दादा-भाऊ’ बडबडले !!
घरभेद्यांनां पायीं तुडवत
दहशवादांस लोंक भिडले ॥२॥

हिन्दू-मुस्लिम-शीख-ख्रिस्ती
जात-पंथ-धर्म, झडले
खाल्ल्या ताटांत थुंकणार्‍यांचे
हात कलम होंऊन पडले! ॥३॥

स्वातंत्र्याच्या, जयघोंषांत
व्यसन ’खादी’ चेच जडले
’बापूं’नां ही, टोंपी घालून
लफंगेच माथीं चढले !! ॥४॥

भिक्षेकरी जनतेच्या
शिरीं, चारशे चोंर, मढले
हवे होते ’लोकशिक्षण’
झोळीत ’आरक्षण’ पडले!! ॥५॥

साड्या-चोळ्या-ताटांपायीं
विकलेलेच मत नडले
’यथा प्रजा, तथा राजा’
हेंच सत्य उलगडले ॥६॥

षंढांच्या या साम्राज्यांत
स्वत्त्व धारातीर्थीं पडले
कुंकवाला, हे धनी नकोंत
इंग्रज देखील परवडले!! ॥७॥

इतिहासाचे सुवर्णपान
आतां उलटे उघडले
’अफ़झल’ च्या मृत्युदंडास
’शिवबा’ सुद्धा आडवे पडले !!! ॥८॥

*************
----- रविशंकर
७ डिसेंबर २००८

2008-10-30T01:32:00.000-07:00

॥ अभिप्राय ॥

" हे मतप्रदर्शन माझे, पहिले वहिले

फुगवितां न वास्तव, जे वाटे, ते लिहिले

ऐकला, खर्‍या अनुभूतीचा हुंकार

आनंद, मनाला झाला, अपरंपार

शारदा, तुम्हाला कृपादृष्टिने पाहों

ज्योती सृजनाची, अखण्ड तेंवत राहों

लेखन, तुमच्या हांतून, असेंच घडावें

भरभरून मन, शब्दांतुन ओंसंडावें" !!!

***********

----- रविशंकर।

३० ‍ऑक्टोबर २००८

2003-02-07T01:15:00.000-08:00

॥ वास्तव ॥

वास्तवाकडं आमचा

एक काणा डोळा आहे

उद्यां काय होईल? म्हणून

पोटांत वायगोळा आहे ॥१॥

वास्तवाकडं कुणी

फिरवलेली पाठ आहे ?

सूद्न्यांच्या कातडीची

जाडी फक्त अचाट आहे ! ॥२॥

वास्तवाच्या उशीवर

आम्ही डोंकं टेंकलं आहे

इथं कुठलं महायुद्ध

अंगावर शेंकलं आहे ? ॥३॥

वास्तवाची ऐशी-तैशी

आम्ही करून टाकली आहे

गुलामांची मर्दुमकी

सोंशिकतेनं झांकली आहे !! ॥४॥

वास्तवापुढं आम्ही

तुकवलेली मान आहे

पोटांवर नकां मारूं

तिथंच आमचा प्राण आहे !! ॥५॥

वास्तवाशी, वास्तविक

आम्ही दोस्ती केली आहे !

कोंडगेपणांत आमची उडी

'गिनीज्‌' बुकांत गेली आहे !! ॥६॥

वास्तवाच्या, एतद्देशीं

कल्पनाच वेड्या आहेत

उगीच काय हातांपायांत

लोंकशाहीच्या बेंड्या आहेत ? ॥७॥

***********

----- रविशंकर.

७ फेब्रुवारी २००३.

2002-12-31T23:08:00.000-08:00

॥ काय नवल ॥
बेलगाम स्वातंत्र्याची, पन्नास वर्षं साजरी झाली
काय नवल, लोंकशाही ताटाखालची मांजरी झाली ? ॥१॥
साड्या-चोळ्या-ताटं-वाट्या, मतपेंटीत भांडत आहेत
काय नवल, सत्तरटक्के झोंपडपट्टीत नांदत आहेत ? ॥२॥
दुधापेक्षा स्वस्त दारू, जिथं दुथडी वहात आहे
काय नवल, पदवीधरही बेकरीतच रहात आहे ? ॥३॥
केबल टी। व्ही. नाकारायची, ना कुणात हिम्मत आहे
काय नवल, 'एड्‌स्‌' हीच पंचविशीची किंमत आहे ? ॥४॥
भ्रष्ट शिक्षणव्यवस्थेचं मूळ, बरंच खोल आहे
काय नवल, प्रद्न्येलाही परदेशांतच मोल आहे ? ॥५॥
जहागिरदारी जिथं, नसांनसांत भिनली आहे
काय नवल, उद्योजकता लॉटरीतच शिणली आहे ? ॥६॥
संस्कृतीची कुलवधू, जिथं तलाक्‌ मागते आहे
काय नवल, 'भगवद्‌गीता' वनवासांतच जगते आहे ? ॥७॥
पल्लेदार स्वाक्षरीला, जिथं अंगठाच वाली आहे
काय नवल, विवेकबुद्धी बाजारबसवी झाली आहे ? ॥८॥
काय सांगूं नवल एकेक, नवलपूर्ण गाथा आहेत !
झिंगलेल्यांच्या नशिबांत, फिरंग्यांच्या लाथा आहेत !! ॥९॥
********************
----- रविशंकर.
३१ डिसेंबर २००२

2002-08-28T23:15:00.000-07:00

॥ पर्यावरण ॥

(व्यंगोक्ति)

"पिण्याला तांबडे पाणी, हवा दूषीत वादळी

कसें वाटेल घेतांना, जाळता श्वास काजळी ?

'पडे ना श्रावणीं वर्षा', शिरा तांणून ओंरडा

सदा दुष्काळ पुजलेला, प्रश्न 'ओंला कि कोंरडा' ?

सुगीला खायचें काय?, शिवारें पार वाळलीं

कुणी सत्ताधरांपैकी, टिपें आहेत गाळलीं ?

करावें सांडपाण्यानें, नद्यानालेहि जांभळे

कशी येतील, वृक्षाला विषाच्या, चांगलीं फळें ?

हव्या हिंडायला गाड्या, धुराचे लोंट सोंडित

करावी आडवी झाडें, मुळांपासून तोडित

करा रस्ते दुतर्फा रुंद, उच्चाटून जंगलें

जाळण्यां लाकडें न्यावी, कुणीही तोंडुनी भलें

विषारी वायुगळतीनें, माणसें लाख मारली

कुणी ही स्वीयकरणीची कडू, खावीत कारली?

"नको कां रुंद रस्ते?, काय ही बेशिस्त वाहने !

पुढे जाणे पडे भाग घुसूनी, याच कारणें !!

असे हे मान्य आम्हांला, करावा सक्त कायदा

'दुज्यांनीं पाळला तर तो, मला हो काय फायदा' ?

करा खुश्श्याल दातांच्या, सांगुनी सांगुनी, कण्या

जन्मतां हक्क आम्हाला मिळे, रस्त्यांत थुंकण्यां" !!

आमच्या रोंमरोंमांत, व्यक्तिस्वात्र्यंतची वसें

कुठेही ढीग कचर्‍याचे, मुभा टाकायची असे

कधी पर्यावरणरक्षाकृतीचे, सूप वाजले

म्हणावे फक्त खेंदाने," प्रदूषण फार माजले "

करावे काय इतरांनीं, जमे आम्हांस सांगणे

पुसूनी पार्श्वभागीं हात, निजमार्गास लागणे !!

जगाल, दोस्त हो, जर कां, सृष्टिला ओंरबाडुन

कुणां ठाऊक दैवात, ठेंवलें काय वाढुन?

तुम्हां-आम्हांस साधेनाच, अंतर्बाह्य जागणे

हवें पर्यावरण स्वच्छ?, सुधारा फक्त वागणे" !!!

************

----- रविशंकर.

२८ ऑगस्ट २००२.

2001-10-14T01:07:00.000-07:00

॥ आई ॥

मी ऋणी तुझा, घतलेस तूं जन्मांस

वागवीत उदरीं जडगोळा, नव मास

लाविती शिस्त शाळेत, सैनिकी बाई

शिकविण्यांस 'जगणें' परी, लागते आई !! ॥१॥

कासवीपरी, पोंसलेस दृष्टीनेच

बांधल्यास जखमा, पडतां लागुन ठेंच

देतेस घांस तोंडचा, पिलाला खाया

पाहतां तुज कळें, कश्यास म्हणतीं माया !! ॥२॥

प्रतिरूप आदिशक्तिचेच तूं, अवतारी

तूं ज्यां न लाभली, तो राजाहि भिकारी

लाभण्यां पुन्हां जन्म, हवें सुकृत थोंर

इच्छा पुनश्च व्हायची, तुझाची पोंर !! ॥३॥

पाहतां मांडुनी, जमाखर्च जन्माचा

खर्चांस भागतां, शेष उरो पुण्याचा

जर असेल जगन्नियंता,जड मूर्तीत

रूप तें न दुसरें, तुझ्याविणे, निश्चीत !! ॥४॥

***********

----- रविशंकर

१४ ऑक्टोबर २००१.

2001-01-23T07:51:00.000-08:00

॥ वरात ॥

(व्यंगोक्ति)

गाफिल क्षणीं त्या एकां, केंलास सखें आघात

जाहलाच भिडतां नेहा, जन्मोजन्मींचा घात !

खातमा करीत दिलाचा, घालीत घांव हळुवार

खेळांत नजरबंदीच्या, ठकविलेंस हातोंहात !! ॥१॥

होंऊन तांठ गळपट्टी, पाऊलें हवेंत उडालीं

अननुभूत वीरश्रीचा, चेंव संचरें अंगात !

केंलास मला तूं बकरा, बोहल्यावरीं चढवून

पटविण्यांस रोज पुन्हां तें, कां करिसी यातायात ? ॥२॥

वडिलांस भेंटण्यां आलें, तीर्थरूप तुमचें, लीन

सोंहळा घडे बघण्याचा, तडकाफडकीं पौषांत !

आणलेस वाट्या भरुनी, आईच्या हातचे पोहे

लागले गोड, नी गेली अक्कलही, केंळी खात !! ॥३॥

होकार ठांसुनी भरला, पाहतां न मागेपुढतीं

पाठची बहीण बघून, मी उडालोंच लग्नांत !

जाहली जीसवें होती, दृष्टिभेंट पहिलीवहिली

करवली म्हणोनी तीच, पाठिशी उभी टेंचांत !! ॥४॥

झांकून तिला काढावी तुज, ऐसें साम्य परंतु

धांरदार नाक तिचें, ना तुमच्या कवठी चाफ्यांत !

आमंत्रित सारे जमले गणगोत, खूष समदु:खी

पाहण्यां चामडी पट्टा पडलेला, व्याघ्रगळ्यांत !! ॥५॥

मंगलाष्टकांतीं, दूर सरकतांच अंतरपाट

कंठीं पडतां वरमाला, लागली गळ्याला तांत !

अक्षता शिरीं कोंसळतां, जाहला वाद्यकल्लोळ

'वाजवा' कां म्हणे भटजी, कळलें एका झटक्यांत !! ॥६॥

'सौभाग्यकांक्षिणि' ची तूं , 'सौभाग्यवती' होतांच

आठविती तुझ्या आप्तांचें, हंसणारे कुत्सित दांत !

निर्बुद्धपणें, लग्नांत मिरवलो, घांलुनी हार

स्वीकारीत भेंट शुभेंच्छा, मी उभा शुंभ झोंकांत !! ॥७॥

मापटें उंबर्‍यावरचें, तूं प्रवेशतां, लोंटून

घोंघवें कुरुक्षेत्राचे वारे, सार्‍या घरट्यांत

फॊंडलास आप्पटबार, तूं करीत गौप्यस्फोंट

" मज मुळीच ये न कराया, पोळी-भाजी वा भात" !! ॥८॥

भासलीस तूं मधुबाला, मी मुळी न पर्वा केंली

जाहलीं चहा-पावाने, मधुचंद्राची सुरुवात !

लागतां ठेंच श्वरुरांस, आम्ही न शहाणे झालो

भोंगतो फळें त्याचीच वैवाहिक आयुष्यांत !! ॥९॥

मेटाकुटीस मी आलो, मागण्या- हट्ट पुरवून

नाटकें-सिनेमा-साड्या-दागिन्यांत खर्च अफाट

मी पगार घेंतो, पुढच्या मासाचा, या महिन्याला

कंठतो दिवस शेंवटचा, मी चणे-फुटाणे खांत !! ॥१०॥

खनपटीस बसले, गवळी, धोबी, नी पेपरवाले

चर्मकार, वाणी यांच्या, थकबाक्यांचें झेंगाट !

कानीं पडतां हाकाटी, " ऐकलें काय म्हणते मी ? "

लागतो सांगण्याआधी कामाला, मीच मुकाट !! ॥११॥

वाटण्यांसही अनुकांपा, पुरुषजात लायक नाही

धडधडीत दिसतां खोंल, मारितीं उडी खड्ड्यांत !

वेंढितेंस वटवृक्षाला पौर्णिमेस, जो तोंर्‍यानें

गुंतडा, न माझ्याच्यानें, उलगडेल या जन्मांत !! ॥१२॥

टांकलेस तूं पदरांत, एक पुत्र, कन्या तीन

वागण्यांत पोरांनीही, उचलला तुझाची थाट !

हा दोष नसे पोरांचा, नी कदाचीत तुमचाही

पोहर्‍यांत कोंठून येई, जें नसे मुळीं आडांत ? ॥१३॥

पंचवीस वर्षें करुनी संसार, सूद्न्य मी झालो

तडजोडि एकतर्फीच, ' माझे आई ', घडतांत !

फोंडून खांपरें, झाला माथ्याचा, दगडी पाटा

वाटशी वरून मिर्‍या तूं , वरवंट्याने, ठंसक्यांत !! ॥१४॥

हिरकणीसही कांपील, गें तुझ्या जिभेंची धार

देईल दांडपट्ट्याला, तोंडाचा पट्टा, मात !

वांसला जरी मी जबडा, आवाज येंतसे "म्याऊं"

रंगतो खेळ जादूचा, रोजरोज संसारात !! ॥१५॥

गांजलो, करून करून, ऊठबैस माहेराची

आणलीं स्थळें मेहुणिला थोंरल्या, मोजुनी साठ !

अग्रजा शिष्ठ-गर्विष्ठ, उजविली न अजुनी घोडी

दाविशि न कां तिजलाही, शरसंधाची वाट ? !! ॥१६॥

आळशी-निरुद्योगी तो, मेहुणा उनाड लबाड

ऐकवी तोंडच्या बातां, लावीत खिश्याला चाट !

मेहुणी धांकटी उजवी, प्राक्तनीं न जी लिहिलेली

शोंधतां स्थळें तिजसाठी, हळहळें जीव त्राग्यांत !! ॥१७॥

वानरांपरीं नाचविणें या नरांस, कर्मकठीण

दुष्प्र्याप्य कलेंसाठी त्या, बायका लग्न करतात !

साधना घोंर ती, वीस-पंचवीस वर्षें चाले

त्यापुढें नाचतीं नवरे, चुटकीसरशी तालांत !! ॥१८॥

येतां कुणी, विवाहाचें द्यायला आमंत्रण आतां

खदखदून जंगी उकळ्या, फुटतीं माझ्या उदरांत !

लावतो हजेरी सार्‍या, झांडून लग्नकार्यांस

टांकण्यांस अक्षत हल्लीं, शिवशिवतीं माझें हात !! ॥१९॥

वरवधूं एकमेकांस, घालितां लाजुनी हार

उसळतें उरांत हश्याची, गुदगुल्या होंऊनी लांट !

त्यांक्षणीं मला होंणारा आनंद, काय वर्णावा

शब्दबद्ध करितां ये ना, कल्पना थिट्या पडतात !! ॥२०॥

कळवळा येउनी वाटे, मज कींव, दुज्या मट्ठाची

पाहून नवा जातांना अजबळी, त्यांच थाटांत !

वाटे मज सल्ला द्यावा, बेंट्यांस, शहाणपणाचा

काळवेंळ बघुनी शब्द, टांकतो गिळून घश्यांत !! ॥२१॥

पाकीट कोंबुनीं हांतीं दंपतिच्या, आहेराचे

भरपेंट जेंवुनी, बसतो मी टपून, वाट पहात !

पाठवणीच्या वेंळेची, आटपतां रडारड सारी

सामील होंतसे मी ही, निघतां लग्नाचि वरात !!! ॥२२॥

**************

---- रवीन्द्र नानिवडेकर

२३ जानेवारी २००१

1998-11-20T22:35:00.000-08:00

॥ वायबार ॥

(गझल)

बेगडी तमाशे त्यांचे, जोरदार होते

वास फुलांचेही त्यांच्या, ऊग्र फार होते

गुलामिचा होता सारा, वस्त्रहीन नाच

ढोंलकी पिटाया, पक्के गुन्हेगार होते ! ॥१॥

टगे लाळघोंटे, गातीं आरती तयांची

भक्तिभाव लाचारीचे, बेसुमार होते

तुरे डोंलती ठेंक्यात, गुंगुन फेंट्यांचें

कान मात्र शागीर्दांचे, बधिर ठार होते !! ॥२॥

लागल्या जश्या वाजाया, जुलुमाच्या झांजा

उदो-उदो कर्ते चोर, अब्रुदार होते

चमकलोंच कानीं पडतां, ध्वनी शृंखलांचा

टाळ्या पिटणारे हात, गिरफ़्तार होते !! ॥३॥

नाचले सगे कैफांत, अहमहमिकेने

तळतळाट बांधुन पायीं, जें विखार होते

वाहवा म्हणायालाही, घसा वांसवेना

घांव गारद्यांचे, इतके हळूवार होते !! ॥४॥

भाग्य उठुन गेंलें, त्यांच्या मैफलींमधून

रक्त राक्षसी तृष्णेला, थंडगार होते

घडा जरी कांठोंकांठ, होता भरलेला

खडे शंभराला बाकी, दोनचार होते !! ॥५॥

कत्तली तयांनी केंल्या, पाठबळें ज्यांच्या

सख्य लाडक्या सोद्यांचें, उसनवार होते

'बापसे सवाई बेटे', भेंटले गुरूला

प्राण द्यायच्या वेळीं, सारे पसार होते !! ॥६॥

फार त्यांस उशिरा आले, भान वास्तवाचे

पापकर्म तोंवर त्यांच्या, शिंरीं स्वार होते

जिवास देणार्‍या जीव, इनामी ठगांचें

गळा कापणारे केंस, धारदार होते !! ॥७॥

घमेंडीत घातक, त्यांनी लढविले शिखंडी

युद्ध तें, न खेंळावेसे, धुवॉंधार होते

दिले ज्यांस सन्मानानें, त्यांनी शिरपेंच

पाठीवर मानकर्‍यांच्या, त्यांच वार होते !! ॥८॥

ससे होंलपटले खातां, नियतिचे तडाखे

लढणे एकाकीं भाग, निराधार होते

छत्र-चामरे-अंबारी, कोंसळतां खाली

गायला पवाडे, फक्त दुराचार होते !! ॥९॥

घांतल्या फितुर चेंल्यांनीं, मनगटांत बेड्या

ललाटीं तयांच्या जगणे, भुईभार होते

चाखलीं फळें वृक्षाची विषाच्या, तरीही

जळत्या सुंभाचे पेड, पीळदार होते !! ॥१०॥

द्यायला उपाधी त्यांना, शब्द सुचेंनात

मी मी म्हणणारे भाट, गप्पगार होते

चितेवरी जळतांनाही, त्यांस आकळेना

मानवन्दनेसाठी कां, वायबार होते ? ॥११॥

*************
----- रविशंकर.

२० नोव्हेंबर १९९८

1998-11-14T09:16:00.000-08:00

॥ मी आहे ॥

(गझल)

"आलो कुठून?, कोंठे जाणे जरूर आहे ?

शोंधांत या, तसा मी आजन्म चूर आहे

जाणीन मार्ग केंव्हां, माझें मला न ठावें

ग्रन्थांत, फक्त उपदेशांचाच पूर आहे ! ॥१॥

मोठेपणा फुकाचा घेंऊन, भोंवर्‍यांत

मारायला उडी, मी आरंभशूर आहे !

खाल्ल्या गटांगळ्या कीं, कळतें मला सदैव

गांठायचा किनारा, बिल्कूल दूर आहे ! ॥२॥

कळतीं मलाहि छक्केपंजे, म्हणून आतां

मी चार हांत, सोंद्यांपासून दूर आहे !

गाऊं नकां कुणाची, कोणी, करूणगाथा

उडत्याचीं मोंजण्यांत, मी ही चतूर आहे !! ॥३॥

तुम्ही वृथाच केंल्या कां, साळसूद पृच्छा?

लागूं न मी दिलेली, ताकांस तूर आहे !

चुगल्या करावयाच्या आधी, करा विचार

मी अश्वतंगडीचा मागील, खूर आहे !! ॥४॥

आनन्द जाहला की, फुलवून मी पिसारा

बेभान नाचणारा, बांका मयूर आहे !

कुत्सीत माणसानों, डिवचूं नकां उगांच

मस्तीत पेंगणारा, मी व्याघ्र क्रूर आहे !! ॥५॥

केंल्यांत ना, मनानें मोठ्या, चुका कबूल ?

विसरायला, खिलाडू मी ही, जरूर आहे !

लंगोटियारि केंली की, रौद्र वादळांशी

झुंजावयास, निधडा खंबीर ऊर आहे !! ॥६॥

ओंवाळण्यांस जीव, नाही घिसाडघाई

दोस्ती मुरेपर्यंत, मजला सबूर आहे !!

काढून बी कठीण, स्नेहांसवेंच चाखा

मिठ्ठास मी चवीचा, अरबी खजूर आहे !! ॥७॥

माझाच, न्याय-सत्यासाठी करून होंम

अग्नीत शुद्ध झांलेला, मी च धूर आहे !

वेंळूंत पंचप्राण ओंतून, फुंक मारा

बेधुन्द भैरवीचा, मी आद्य सूर आहे !! ॥८॥

**************
----- रविशंकर.

४ जानेवारी १९९८